Сақтық туралы 837
Сақтық туралы мақал-мәтелдер қауіптен сақтану, ойлы әрекет ету және алдын ала қамданудың мәнін үйретеді.
837
Мақал-мәтел
277.8K
Қаралым
331
Орташа
Ең көп оқылған
Ит үреді, керуен көшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша үрсе де, керуен өз жолымен жүре береді. Астарлы мағынасы…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Битке өкпелеп тоныңды отқа жақпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұсақ, мәнсіз реніштің кесірінен өзіңе үлкен зиян келтірме дегенді білдіреді. Тура…
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен…
Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кез келген істі асықпай, ойланып, алдын ала тексеріп барып орындауы керек екенін…
Сұрыптау:
Абайлап сөзіңді,
Қабырғаның да құлағы бар.
Қабырғаның да құлағы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді ойланып сөйлеу керегін ескертеді. Тура мағынасында, қабырға естімейді дегендей…
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы…
Ағаш та ұстаған жерінен сынбайды.
Негізгі мағынасы Ағаш қай жерінен ұстап сындырса, көбіне сол тұстан сынады. Ал бұл мақалдың астарлы мағынасы адамға да…
Адамды аздыратын - дерт,
Жерді аздыратын - өрт.
Жерді аздыратын - өрт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға дерт түссе, оның әлсіреп, күйі кететіні; ал жерге өрт түссе, оның…
Адасқанға жұлдыз Айдай,
Қарны ашқанға көже майдай.
Қарны ашқанға көже майдай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолынан адасқан адамға түндегі жұлдыз бен ай бағыт көрсеткендей, ал қарны…
Күнде бір мақал
«Сақтық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адаспаймын деген адам талтүсте адасады.
Негізгі мағынасы «Мен адаспаймын» деп өзіне артық сенген адам күндіз, тал түсте, жол анық көрініп тұрғанда адасады…
Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Негізгі мағынасы Мен адаспаймын деп кеуде соққан ерді де қараңғы түн мен қалың тұман адастырады. Мақал асқақ сенім мен…
Ажал ақымақ үшін алтау,
ақылдыға біреу.
ақылдыға біреу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі қауіпті, қиындықты, өлім қатерін әр адам әрқалай қабылдайтынын меңзейді. Тура…
Ажалдан қорықпа, аңнан қорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өлімнен емес, далада кезігетін жабайы аңнан сақтансын деген ескерту…
Ажалды киік адырға қашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өлімге немесе ажалға жақындаған киік қауіптен қашып, биік адырға қарай…
Ажалды қарға бүркітпен ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ажалға жақындаған, әлсіреген қарға бүркітпен ойнайтындай әлсіз де…
Аз ақшаға алданып,
Өнбес іске жалданба.
Өнбес іске жалданба.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды азғантай пайдаға қызығып, түбі жоқ, берекесіз іске кірмеуге шақырады. Тура…
Азаптан қашсаң, дозаққа ұшырарсың.
Негізгі мағынасы Азаптан, қиындықтан қашып құтылуға тырысқан адам одан да ауыр жазаға, үлкен өкінішке тап болуы мүмкін…
Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты…
Айғырмен ойнаған ат арқасын алдырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: айғырмен ойнаған ат белі мен арқасына зақым келтіріп алады, яғни өзінен…
Айдалаға атқан оқ ажалдыға тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқты айдалаға атсаң да, ол біреуге тиіп, зиян келтіруі мүмкін. Астарлы…
Айдапсалдан аз өлер.
Көресалдан көп өлер.
Көресалдан көп өлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асығыс, үстірт, жөн-жосықсыз істелген жұмыстың зияны көп болатынын білдіреді. «Айдап салу»…
Айдапсал от жақса, сақтықтың суын сеп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: от тұтанып кетпеуі үшін оны алдын ала сумен басу керек. Астарлы мағынасы…
Айдауылдың алдына түспе,
Аламанның талауына түспе.
Аламанның талауына түспе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз тәуекелге бармауға, қауіпті істен аулақ жүруге шақырады. Тура мағынасы…
Ай жүр, аман жүр.
Негізгі мағынасы Бір айға созылса да, асықпай, аман жүр. Мақал жолдағы шапшаңдықтан гөрі амандықты жоғары қояды: жолды…
Айқайға «аттан» қоспа.
Негізгі мағынасы «Айқайға аттан қоспа» деген мақал адамды байыппен ойлануға шақырады. Тура мағынасында, бос шуға…
Айлалы түлкі алдырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал айлакер, қулық-сұмдығы бар түлкіні оңай ұстап алу мүмкін еместігін білдіреді. Астарлы…
Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Шелек жалаған тұтылады.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: шелектегі айранды ішкен адам құтылып кетеді, ал соңынан шелектің түбін жалаған…
Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура…
Ақбөкен көп жортпа,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен тыс еркінсуден сақтандырады. Ақбөкеннің көп жорта беруі…
Ақпан-дақпан алты күн,
Аяғымен жеті күн.
Аяғымен жеті күн.
Негізгі мағынасы Ақпан — қыстың соңғы, ең қатал айларының бірі: аязы мен бораны күшті. Мақал оның ең ызғарлы кезеңі…
Ақсақ малдың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз…
Ақсақтың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің осал тұсын, кемшілігін не әлсіздігін басына салмай, оны ұқыппен, сақтықпен бақыла…
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты болсаң…
Ақтан жабысқан пәледен сақтан,
Аяқ астынан шыққан жаладан сақтан.
Аяқ астынан шыққан жаладан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды күтпеген қауіптен, аяқ астынан төнетін жамандықтан сақ болуға шақырады. Тура…
Ақша бар жерде албасты бар.
Негізгі мағынасы Ақша жиналған жерге пәле де жақын жүреді: ұрлық, алдау, қызғаныш, дау-жанжал. Мақал мұны албастымен…
Ақшасыз қалаға шықпа,
Қарусыз далаға шықпа.
Қарусыз далаға шықпа.
Негізгі мағынасы Ертеде қалаға барған дала адамы малын сата алмай, ақшасыз қалса, онда ас та, қонар орын да, көлік те…
Ақыл қалмас қашқанда,
Дегбір қалмас сасқанда.
Дегбір қалмас сасқанда.
Негізгі мағынасы Қорқып қашқан адамның есі шығады, ақылы қалмайды, сасқан, абдыраған адамның дегбірі, яғни сабыр-байызы…
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам жауын жауған күні өзенге не суға түссе, қауіптің барын…
Ақырап ақырып келеді,
қарлы боранын шақырып келеді.
қарлы боранын шақырып келеді.
Негізгі мағынасы Ақырап айы, шамамен қазанның соңы мен қарашаның басы, ақырып, яғни гүрілдеп, долы желмен келеді де…
Алаботаға ат байлама.
Негізгі мағынасы «Алаботаға ат байлама» деген мақалдың тура мағынасы — шөбі қатты, жұтаң, пайдасыз жерге атты байламау…
Ала жібін алмасам,
Даудың менде несі бар?
Ел шетіне қонбасам,
Жаудың менде несі бар?
Даудың менде несі бар?
Ел шетіне қонбасам,
Жаудың менде несі бар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адалдық пен жауапкершілікті жоғары қояды. «Ала жібін алмасам» дегені — біреудің ақысын…
Ала жіпті көрген жылан деп қорқады.
Негізгі мағынасы Ала жіпті көрген жылан деп қорқады деген мақал адамның өз басынан өткен не естіген жағымсыз оқиғаға…
Ала қарғада алашағың жүрсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ала түсті қарғаның бойында «алашағың» жүрсін, яғни өз сырың, өз несібең…
Аласаны атқа санама,
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аласаны — бойы аласа, әлсізді, жаманды — мінезі нашар, сенімсіз адамды…
«Сақтық туралы» мақал-мәтелдер адамның қауіп-қатерді алдын ала болжап, әр істі ойланып атқаруына үндейді. Бұл санаттағы нақыл сөздер өмірде асығыстықтың орнына байыппен қадам жасауды, сақтансаң — сақтайтынын, ал немқұрайдылықтың өкінішке апаратынын еске салады.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.