Жер астынан жік шықты,
Екі құлағы тік шықты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кенеттен болған, күтпеген жерден шыққан келеңсіз жағдайды білдіреді. Тура мағынасында жер астынан бір нәрсе қопарылып, сыртқа шығып кеткендей елестетеді. Астарлы мағынасында бұрын білінбей жүрген дау, жанжал, құпия немесе әңгіме аяқ астынан әшкереленіп, жұрттың назарын бірден өзіне аударатынын меңзейді. Яғни бір мәселеден тосын «жік» шығып, бәрі секем алып, елең ете қалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер астынан жік шығу» — көзге көрінбей жатқан ішкі қайшылықтың сыртқа шығуы. Ал «екі құлағы тік шығу» дегені — сақтанып, елеңдеп, тың тыңдауға дайын күйге келу. Бұл образ адам не аңның тосын дыбысқа селт етіп, сақ бола қалуын елестетеді. Мақалдың бейнелі тілі жағдайдың күтпегендігін әрі жұрттың алаң күйге түскенін нақты көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде тараған қауесет, ұжым ішіндегі жасырын реніш немесе отбасындағы кенет шыққан дау сияқты жағдайларға айтылады. Мысалы, бір мекемеде бәрі тыныш жүріп, кенет тексеріс басталып, бұрын жасырын қалған қателік ашылса, жұрт «жер астынан жік шықты» дейді. Бұл — тосын оқиғаның елді бірден серпілтіп жіберетінін білдіреді.
Eki qulaǵy tik shyqty.