Жауға жалынба, досқа тарылма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жауға жалынба, досқа тарылма деген мақал адамға екі түрлі мінезді қатар ұсынады: дұшпан алдында еңкеймей, өз намысын қорғай біл; ал дос-жаранмен арада сараңдық, қабақ түю, тар көңіл танытпа. Тура мағынасы — жауға жалыну, яғни қорқып бас ию дұрыс емес, ал досқа тарылу, яғни қолдағыны қимай, көңілін қалдыру да жараспайды. Астарлы мағынасы — адам қай ортада да беріктік, кеңдік, адалдық сақтауы керек. Бір жағынан, өз қадіріңді түсірме; екінші жағынан, сыйласқан адамға жомарт, ашық бол.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жау» — тек сыртқы дұшпан емес, адамды әлсірететін қысым, қауіп, әділетсіздік белгісі. «Жалынба» сөзі қорықпай, тізе бүкпе деген ұғымды береді. Ал «досқа тарылма» тіркесі кең пейіл, қолы ашық, сөзі жылы болуды меңзейді. Яғни мақал қарсы екі мінезді салыстырып, ер мінез бен адамгершілікті қатар қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жұмыс орнында, достықта немесе ортақ істе қолдануға болады. Мысалы, бір адам өз құқығын қорғаудан қорқып, әділетсіздікке үнсіз көнсе — ол жауға жалынғанмен тең; ал жақын досынан ұсақ пайда үшін қашқақтаса — досқа тарылғаны. Сондықтан бүгінгі өмірде бұл мақал өз ұстанымыңды сақтап, жақыныңды бағалауға үндейді.