Желге ұшқан ебелек,
Орға түспей тынар ма?
Отқа асық көбелек,
Өліп тынбай шыдар ма?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды ойланбай, желікпен әрекет етуден сақтандырады. Желге ұшқан ебелек те, отқа асыққан көбелек те өзіне қауіп төндіретін жерге ұмтылады; олардың тағдыры — апатқа ұшырау. Астарлы мағынасы: ақылсыздық, асығыстық, қызық қуған жеңіл мінез адамды опық жегізеді. Сондықтан әр іс алдымен оймен өлшеніп, сақтықпен жасалуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ебелек — желмен еріксіз ұшып, бағытын жоғалтқан әлсіз жанның бейнесі. Ол — тұрақсыздық пен бейқамдықтың символы. Көбелек — жарыққа, отқа тартыла беретін, өз қауіпін сезбейтін пенденің бейнесі. Ор — байқамай құлап кететін тұзақ, ал от — қызықтың ар жағындағы күйік пен қасірет. Осы образдар арқылы халық «көрінгенге ерме, әр нәрсенің соңы бар» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әлеуметтік желідегі алдамшы жарнамаларға, тез байытамын деген уәделерге еріп кететін адамдарға дәл келеді. Мысалы, біреу тексерілмеген инвестицияға сеніп, ақшасын салса, кейін көп шығынға ұшырауы мүмкін. Яғни, эмоциямен емес, ақылмен шешім қабылдау қажет.
Orǵa túspeı tynar ma?
Otqa asyq kóbelek,
Ólip tynbaı shydar ma?