Жау жоқта жарақ көп,
Жау келгенде таяқ табылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жау жоқ кезде қару-жарақ көп болып көрінеді, ал қауіп төнген сәтте қолда таяқ та табылмай қалады. Астарлы мағынасы — адам не ел бейбіт кезде қамсыз болып, дайындықты кейінге қалдырса, қиын күнде опық жейді. Яғни, алдын ала сақтанып, қажет іске ерте қамдану керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жарақ» — қорғаныс, дайындық, сақтықтың белгісі. Ал «таяқ» — ең қарапайым қорғаныш құралы, яғни шұғыл қажет кезде де табылмай қалатын күйді білдіреді. «Жау жоқта» және «жау келгенде» деген қарсы қою арқылы халық бейқамдық пен қырағылықты салыстырады. Бұл — уақытында істелмеген істің соңынан өкініш әкелетінін көрсететін әсерлі образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тек соғысқа емес, кез келген жоспарға қолдануға болады. Мысалы, студент емтиханға бір ай қалғанда дайындықты бастамай, соңғы күні ғана оқыса, дәл осы мақал соған сай келеді: алдын ала қамданбаған адам қиын сәтте қиналады. Сондықтан ол жауапкершілікке, тәртіпке және дайындыққа үндейді.
Jaý kelgende taıaq tabylmas.