Жел тұрды десе,
Үйіңе арқан сал.
Жау келді десе,
Қолыңа қылыш, қалқан ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды әрдайым дайын, сақ әрі сергек болуға шақырады. Тура мағынада жел тұрса, үйдің бұзылып кетпеуі үшін арқан тарту керек; жау келсе, қорғану үшін қару алу қажет. Астарлы мағынасы — кез келген қауіпке немқұрайды қарамай, алдын ала қамданып, орнымен әрекет ету. Елдік те, жеке өмір де сақтықты, батылдықты және жауапкершілікті қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жел» — күтпеген қиындықтың, сынақтың белгісі. «Үйге арқан салу» — берік болу, іргені бекіту, шаруаны реттеу деген ұғымды береді. Ал «жау» — сыртқы қауіп, қарсы күш. «Қылыш, қалқан» — тек соғыс құралы емес, қорған, қайрат, дайындық пен жігердің символы. Яғни, халық өмірдің жайлы сәтінде емес, сын сәтінде адамның шын мінезі көрінеді дегенді астарлаған.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қауіпсіздік пен алдын ала жоспарлау мағынасында жиі қолданылады. Мысалы, ауа райы күрт бұзыларын естіген адам үй терезесін бекітіп, көлігін қауіпсіз жерге қояды. Сол сияқты жұмыста да маңызды жоба алдында құжатты тексеріп, сақтану — осы мақалдың бүгінгі өмірдегі көрінісі.
Úıińe arqan sal.
Jaý keldi dese,
Qolyńa qylysh, qalqan al.