Отбасы туралы 911
Отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері: бірлік, тәрбие, сыйластық пен өнегені насихаттайтын нақыл сөздер.
Күнде бір мақал
«Отбасы туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
911
Мақал-мәтел
334.6K
Қаралым
367
Орташа
Сұрыптау:
Қыз бала өкпешіл болса,
Қалың малы көп болар.
Қалың малы көп болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезіндегі өкпешілдік, ренжігіштік кейде болашақ отбасылық өмірде де өз…
Ата-ананы сыйлаған көп жасар,
Сыйламаған жан қинар.
Сыйламаған жан қинар.
Негізгі мағынасы Ата-ананы құрметтеген адам өмірде берекелі, абыройлы болады деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы…
Жаман қатын өлсе, төсек жаңғырады,
Жақсы қатын өлсе, бас қаңғырады.
Жақсы қатын өлсе, бас қаңғырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің, әсіресе үй ішіндегі жарыңның отбасындағы орнын өте биік қояды. Тура мағынасында…
Ағайын татуда ат көп,
Абысын татуда ас көп.
Абысын татуда ас көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы мен туыстар арасындағы татулықтың береке әкелетінін айтады. «Ағайын татуда ат көп»…
Алтыға дейін бала ерке,
Алпыстан кейін шал ерке.
Алпыстан кейін шал ерке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі екі кезеңнің мінезін байқатады. Бала алты жасқа дейін ерке болады, өйткені…
Артқы айылдың батқанын,
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның не қауымның шын күйін көбіне сырт көз анық байқайтынын айтады. «Артқы айылдың…
Ұлы - ұрымға, қызы - Қырымға.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл баланың ер жетіп, алысқа барып ел көріп, қызмет қылып, өз орнын табатынын білдіреді. Қыз…
Төс - күйеудің,
Құймышақ - қыздың сыбағасы.
Құймышақ - қыздың сыбағасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бен күйеу баланың орны мен үлесін ишарамен танытады. Тура мағынада айтқанда, мал…
Іші тар қатын ұл тумас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — іші тар, яғни қызғаншақ, күншіл, кең пейілді емес әйелден ұрпақтың…
Әке отырып, ұл сөйлегеннен без,
Ана отырып, қыз сөйлегеннен без.
Ана отырып, қыз сөйлегеннен без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің орнын сыйлауды, кішінің жөнсіз сөзге араласпауын ескертеді. Тура мағынасында: әке…
Атың жаман болса, сатып құтыларсың,
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмысындағы екі түрлі қиындықты салыстырады. Жаман аттан сатып құтылуға болады…
Балдыз - жарты қатын,
Қайынбике - бүтін қатын.
Қайынбике - бүтін қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық қатынастардағы орынды, шек пен жораны білдіреді. Тура мағынасында балдыз — әйелдің…
Ауыл-үйді бала мен ит араздастырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл ішіндегі, үй ішіндегі татулықтың да, берекесіздіктің де көбіне ұсақ нәрседен…
Ер адамның алдында
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның да, әйел адамның да өмірде өз орнын, өзіне лайық игі ісі мен берекелі тіршілігі…
Сыпайы сөйлеу - сырбаздық,
Ағайын сәні - сыйластық.
Ағайын сәні - сыйластық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әдеппен, жұмсақ сөйлеген адам көркем, мәдениетті болып көрінеді; ал…
Аты, тоны бар кісі
Жиын, тойға барысар;
Ұлы, қызы бар кісі,
Құдалыққа барысар.
Жиын, тойға барысар;
Ұлы, қызы бар кісі,
Құдалыққа барысар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қоғаммен араласуға, ел ішіндегі салт-дәстүрге қатысуға жетелейтін нәрсе — оның өз…
Анаңа рақым етпесең,
Балаңнан рақым күтпе.
Балаңнан рақым күтпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — анаңа мейірім, қамқорлық, құрмет көрсетпесең, өз балаңнан да сондай рақым…
Ана алдында - құрмет,
Ата алдында - қызмет.
Ата алдында - қызмет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-анаға деген құрмет пен парызды қатар айтады. Ана алдында — құрмет көрсету керек, өйткені…
Бабасы еккенді баласы орады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ата егіп кеткен егінді кейін оның баласы орып алады. Астарлы мағынасы…
Тіл тәтті, бауыр қатты.
Негізгі мағынасы «Тіл тәтті, бауыр қатты» деген мақал адамның сөзі жұмсақ, жылы болғанмен, туыстық немесе ішкі береке…
Ата үйі - алтын бесік,
Кірсем-шықсам, сипалар.
Кірсем-шықсам, сипалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың үйін, туған ошақты аса қымбат, қасиетті орын ретінде суреттейді. «Алтын бесік»…
Төркін десе, қыз төзбейді,
Тұз десе, түйе төзбейді.
Тұз десе, түйе төзбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал алыста жүрген жанның өз еліне, төркініне тартатынын білдіреді. Қыз бала өз төркінін сағынып…
Ана - біреу, ағайын - алтау.
Негізгі мағынасы «Ана - біреу, ағайын - алтау» мақалы ананың орнын ешкім баса алмайтынын білдіреді. Тура мағынасы…
Сыйларға асың болмаса,
Сипарға тілің болсын.
Сипарға тілің болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамда беретін сый-сияпат, тартар дәм болмаса да, жақсы сөз, жылы қабақ, ізет пен құрмет…
Жаман қатын байына
Жалғыз атын сойғызар;
Жақсы қатын жолдасын
Жоқтан құрап тойғызар.
Жалғыз атын сойғызар;
Жақсы қатын жолдасын
Жоқтан құрап тойғызар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің отбасындағы орнын салыстыра көрсетеді. Тура мағынасында: жаман қатын үйдің берекесін…
Адамына қарай сәлемі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кім екеніне қарай көрсетілетін сый-құрмет те әртүрлі болатынын білдіреді. Тура…
Қыздың малы - қардың суы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыздың өз үйіндегі малына, жасауы мен дүниесіне ұзақ тұрақтайтын, берік байлық деп қарамауды…
Жолдасың жаман болса,
Алыс жүріп түн қатпа;
Қатының жаман болса,
Кісі алдында тіл қатпа.
Алыс жүріп түн қатпа;
Қатының жаман болса,
Кісі алдында тіл қатпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінде қасындағы жанның ықпалы зор екенін ескертеді. Жаман жолдас алыс жолда…
Қыз - әкесіне жұлдыз, шешесіне күн.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың ата-ана өміріндегі орны ерекше екенін білдіреді. Әкесі үшін ол — түнді жарық…
Қыз жоқ жерде қызық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз бала жоқ жерде думан да, сән де, көңілділік те аз болады. Астарлы…
Алпысқа келгенде,
Алты ағаң болсын.
Жетпіске келгенде,
Жеті інің болсын.
Алты ағаң болсын.
Жетпіске келгенде,
Жеті інің болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған шақта адамға сүйеніш болатын ең қымбат нәрсе — туыстық байланыс пен айналадағы…
Бақан - үй тіреуі,
Төре - ел тіреуі.
Төре - ел тіреуі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бақан үйді құлатпай ұстап тұратын тіреу, ал төре елді ұстап, жөнге салатын…
Қатын алсаң қаңлыдан ал,
Қаңлы бар жерде кәде бар.
Қаңлы бар жерде кәде бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер үйленсең, қаңлы руынан ал, өйткені қаңлы бар жерде кәде, жол-жоралғы…
Сұлу сұқтануға жақсы,
Ақыл жұптануға жақсы.
Ақыл жұптануға жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сұлулықтың көру, тамсану үшін ғана жарасатынын, ал ақылдың адамды өмірде серік етіп…
Жаман бала ата-анасын қинайды,
Баланың жақсысы ата-анасын сыйлайды.
Баланың жақсысы ата-анасын сыйлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың мінезі мен тәрбиесі ата-анаға тікелей әсер ететінін айтады. Жаман бала өз қылығымен…
Бала - жаның, мал - иманың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ата-ана үшін қаншалықты қымбат екенін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ, бала…
Ұлың көңілшек болса - атының соры,
Қызың көңілшек болса - басының соры.
Қызың көңілшек болса - басының соры.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың орынсыз еркелікке, сезімге тез берілгіштікке салынуы елге де, ата-анаға да…
Ағайын - ащы, мал - тұщы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға кейде туыстың сөзі ауыр тиіп, ал мал-мүлік, дүние қызығы жағымды көрінетінін айтады…
Аға - бор, іні - тас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағалы-інілі қарым-қатынаста үлкеннің орны жұмсақ, мейірімді, кешірімді болатынын, ал інінің…
Ауырды нар көтереді,
Әзілді жар көтереді.
Әзілді жар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк көтеруге нар түйе шыдайды, ал жеңіл әзіл-қалжыңды, сөздің…
Ең көп оқылған
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, асқа дәм беретін нәрсе — тұз, ал адам өмірін мәнді ететін нәрсе…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
Бұл санатта отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ата-ана қадірін, бала тәрбиесін, ерлі-зайыптылардың сыйластығын, ағайын-туыс арасындағы ынтымақты дәріптейтін халық даналығының қысқа да нұсқа үлгілері.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.