Бесін болса, күн тұрмас,
Күйеу келсе, қыз тұрмас.
«Бесін болса, күн тұрмас, Күйеу келсе, қыз тұрмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал уақыттың да, жағдайдың да өз реті барын білдіреді. Тура мағынасында бесін ауып, күннің қызуы бәсеңдеген шақта көп нәрсе істелмей қалады; ал күйеу келгенде қыздың орнынан тұруы, яғни көңіл бөлуі, сый көрсетуі табиғи құбылыс. Астарлы мағынасы — әр іс өз мезгілінде, әр адам өз орнында қадірлі. Уақыт өтіп кетсе, мүмкіндік қайтып келмейді, ал келген қонаққа, сыйлы адамға лайықты ілтипат көрсету керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бесін» — кешкілікке таяған, күннің қуаты қайтқан кездің белгісі. Бұл — уақыттың өтіп бара жатқанын аңғартатын образ. «Күн тұрмас» дегені — табиғаттың өзі де тоқтап қалмайтынын, кешіккен істің қуаты кемитінін меңзейді. «Күйеу» мен «қыз» — қазақ ұғымындағы сыйластық, құрмет, әдеп пен өмірдің жарасымын білдіретін бейнелер. Мұнда отбасы арасының реті, үлкенді-кішілі сыйластық та сезіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал істі кейінге қалдырмау, уақытты дұрыс пайдалану керек деген ойда айтылады. Мысалы, емтиханға дайындықты соңғы күнге қалдырсаң, бәрін үлгеру қиын болады: мүмкіндік кетеді. Сондай-ақ, қонақ немесе маңызды адам келгенде құрмет көрсетіп, уақтылы қарсы алу қажеттігін де еске салады.
Kúıeý kelse, qyz turmas.