Біреу болса - құда, екеу болса - ұя.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз адам көрші-көлеммен, ел-жұртпен араласып, сыйласса — құдадай қадірлі болады; ал екі адамның басы қосылса, олар бір шаңырақ, бір ұя сияқты болып кетеді. Астарлы мағынасы: адамдардың арасы жақындасса, туыстықтан да жоғары сыйластық, ынтымақ туады. Қазақ үшін қарым-қатынас жай таныстық емес, бауырмалдыққа, ортақ жылылыққа бастайтын жол.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құда» — қазақ ұғымындағы ең сыйлы, жақын араласатын адам. Ал «ұя» — жылылықтың, қорғанның, бірліктің белгісі. Яғни бір адам ғана болса да, ол құрметпен қабылданса, қадірлі қонақтай болады; ал екеу болса, олар бір үйдің тірегіндей, бір ортаның берекесіндей көрінеді. Бұл теңеу адамдар арасындағы татулықтың маңызын терең білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көршілік, әріптестік, достық қарым-қатынаста жиі қолданылады. Мысалы, жаңа көшіп келген көршіні жылы қарсы алып, сыйлассаң, ол да сенің адамыңа айналады, арада сенім мен жақындық орнайды. Осындайда «біреу болса - құда, екеу болса - ұя» деп, адамдарды бір-біріне құрметпен қарауға үндейді.