Бірге туғаннан ірге туған жақсы .
«Бірге туғаннан ірге туған жақсы .» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бірге туған бауырыңнан ірге туған, яғни үйі іргелес көршің кейде жақсы болады. Бірге туған — бір әке-шешеден туған бауыр. Ірге туған — киіз үйі іргесі тиіп қатар тұрған көрші, күнде бір дастарқаннан дәм татып, қиындықта бірінші жететін адам. Бауыр алыста жүрсе, не мінезі келіспесе, оның көмегі тиюі қиын, ал жақсы көрші әрдайым қасыңда. Мақал жақындықтың тек туыстықпен өлшенбейтінін, күнделікті тірлікте көршінің орны зор екенін айтады.
Образдар мен теңеулер
Ірге — киіз үйдің жерге тиіп тұратын төменгі шеті, оны жазда түріп, қыста бастырып қояды. «Іргелес» деген сөз содан: іргесі тиіп тұрған, көрші. Ауыл тігілгенде үйлер бір-біріне жақын қонып, көршілер күнде араласқан. «Бірге» мен «ірге» сөздері бір ғана дыбыспен ажырайды, мақал осы дыбыс ойынына құрылған. «Туған» сөзі екі мәрте айтылып, бірінде қан туыстықты, бірінде көршілікті білдіреді, көрші іргеңде туып-өскендей жақын болып кетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Көршісінен көмек көрген адам алғыс айтқанда, не бауырының салқындығына өкпелегенде айтылады. Жақсы көршілікті мақтау үшін де қолданылады. Сарыны — алғыс, кейде өкпе. Бауыр-туыстың көзінше айту оларды ренжітуі мүмкін, өйткені мақал оларды көршіден кем қояды. Мысалы: «Інім бір хабарласпайды, ал көршім күнде есік қағады, бірге туғаннан ірге туған жақсы».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда күзгі сойым кезінде көршілер бір-біріне қол ұшын беріп жатқанда, қария: «Бірге туғаннан ірге туған жақсы», — деп риза болды.
— Қалада пәтер ауыстырып жатқан қарт әйелдің жүгін көрші отбасы таси бастағанда, ұлы әлі жолда еді; әйел мақалды күліп айтты.