Бір баласы бардың,
Бір ру елде малы бар.
Екі баласы бардың,
Екі ру елде малы бар.
Үш баласы бардың,
Үш ру елде малы бар.
Төрт баласы бардың,
Төбеден салған жолы бар.
Бес баласы бардың,
Дес бермес күші бар.
Алты баласы бардың,
Алладан басқа несі бар?!
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал-мәтел ұрпақтың, баланың көп болуы — адамның өмірін кеңейтіп, тірлігін берекелі ететінін білдіреді. Тура мағынасында әр бала өскен сайын әке-шешенің тірегі көбейіп, шаруасы да, ықпалы да артады деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — бала, ұрпақ көбейсе, әулеттің аты тарайды, қолдау күшейеді, ел ішіндегі салмағы да артады. Сонымен бірге соңғы жолында адам баласының бәрі Құдайға тәуелді екені, тіршіліктің түп иесі Алла екені еске салынады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ру ел», «төбеден салған жол», «дес бермес күш» сияқты тіркестер бейнелі түрде берілген. «Ру елде малы бар» деуі — бала артқан сайын үй ішінің ғана емес, айналадағы жұрттың да тірегі көбейеді деген ишара. «Төбеден салған жол» — биікке шыққан, жолы ашылған, беделі өскен адамды меңзейді. «Дес бермес күш» — қайраты мол, төтеп беретін қуат деген сөз. Ал «Алладан басқа несі бар?!» дегені — пенденің шегі бар, ал шынайы күш пен тағдыр Алланың қолында деген имани түйін.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың қадірін, ұрпақтың отбасы үшін де, қоғам үшін де маңызды екенін айтуда қолданылады. Мысалы, көп балалы отбасы бір-біріне сүйеу болып, ата-ананың қартайған шағында қамқорлық көрсетеді. Алайда оны тек «көп бала — байлық» деп емес, әр баланы дұрыс тәрбиелеп, жауапкершілікпен өсіру қажет екенін ұғындыру үшін де айтуға болады.
Bir rý elde maly bar.
Eki balasy bardyń,
Eki rý elde maly bar.
Úsh balasy bardyń,
Úsh rý elde maly bar.
Tórt balasy bardyń,
Tóbeden salǵan joly bar.
Bes balasy bardyń,
Des bermes kúshi bar.
Alty balasy bardyń,
Alladan basqa nesi bar?!