«Бөлем, бөлем үшін өлем.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бөлесін жақсы көрген адамның аузынан шыққан сөз: «бөлем, бөлем үшін өлуге де бармын». Бөле — апалы-сіңлілі әйелдердің балалары. Олардың аналары бір шаңырақтан шыққан, сондықтан бөлелер нағашы үйде бірге ойнап, бірге өседі, бір-біріне іш тартады. Мақал осы жүрек жақындығын, бөлеге деген шексіз ықыласты асыра айтады. «Өлем» сөзі шын мәнінде өлімге бару емес, бөле үшін ештеңені аямау, оның қиындығын өзіңдікіндей көру деген ниетті білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақал бір сөздің қайталануына және ұйқасына құрылған: «бөлем» мен «өлем» бір ғана дыбыспен ажырайды. Сөйлеуші бөлесін екі рет атап, оған еркелете, мейіріммен үн қатқандай болады. Қазақ туыстық жүйесінде бөле ерекше орын алады: әке жағынан ағайын, ана жағынан нағашы бар, ал бөлелердің нағашылары бір, бірақ әкелері әр рудан болуы мүмкін. Оларды аналарының қандастығы байланыстырады, аналар арасындағы мейірім балаларына да жұғады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бөлесіне деген сүйіспеншілігін, оған көмектесуге әзір екенін айтқысы келгенде қолданылады. Көбіне әзіл-шыны аралас, той-томалақта, бөлелер жиналған кезде айтылады. Сарыны — ықылас, ойнақы ант. Бөлесімен араз жүрген адамның бұл сөзді айтуы жасанды көрінеді. Мысалы, бөлесі ауылға келгенде, жігіт оны құшақтап: «Бөлем, бөлем үшін өлем, айтшы, қандай көмек керек?» — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Нағашы ауылда жазғы демалыста бірге өскен екі бала ер жетіп кездескенде, бірі екіншісін құшақтап: «Бөлем, бөлем үшін өлем!» — деп күлді.
— Бөлесінің тойына келген жігіт қазан-ошақтың қасынан шықпай, қонақтарға қызмет етіп жүрді; оны көрген нағашы апасы мақалды айтып, риза болды.
bólem úshin ólem.