Әкесіз жетім - жарты жетім,
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орны бөлек екенін айтады. Әкесі жоқ бала қорғансыз, тірегі кем, сондықтан ол «жарты жетім» деп сипатталады. Ал анасы жоқ бала мейірімнен, жылудан, бап пен тәрбиеден толық айырылады, сол себепті «нағыз жетім» делінеді. Астарлы мағынасы — ана мейірімі баланың жан дүниесін қалыптастыратын ең басты күш, ал әке — тірек пен жауапкершіліктің белгісі. Екеуі қосылса, бала толық қамқорлық көреді.
Образдар мен теңеулер
«Жарты жетім» деген тіркес баланың әке жағынан ғана қолдауы кем екенін білдіреді. «Нағыз жетім» — анасының жоқтығынан ішкі жылуы, аялы қамқорлығы жетіспейтін баланың ауыр халін меңзейді. Мұндағы «жетім» сөзі тек ата-анасыз қалуды емес, рухани панасыздықты да танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ата-ана тәрбиесінің құнын түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, ажырасу кезінде балаға тек материалдық жағдай емес, әке мен ананың да мейірімі мен қатысуы қажет екенін еске салады. Сондықтан ол отбасы жауапкершілігін күшейтетін өнегелі сөз ретінде қолданылады.
Anasyz jetim - naǵyz jetim.