Бай мен бай құда болса, достасады,
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал құдалықтың бәріне бірдей емес екенін аңғартады. Тура мағынасында, екі бай құда болса, арадағы сый-сияпат, теңдік пен мүмкіндік көп болғандықтан, олар татулық сақтайды. Ал бай мен кедей құда болса, тұрмыс деңгейі әртүрлі болған соң, бірінің күткені мен екіншісінің шамасы сәйкес келмей, өкпе-реніш тууы мүмкін. Астарлы мағынасы — әлеуметтік теңсіздік адам қатынасын қиындататынын, әсіресе туыстық байланыста да есеп, салмақ, міндет тең түспесе, сыйластықтың әлсірейтінін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» — молшылықты, кең мүмкіндікті; «кедей» — таршылықты, шектеулі жағдайды бейнелейді. «Құда» сөзі екі әулеттің жақын байланысын көрсетеді. Мұнда құда болу — тек екі адамның емес, екі ортаның, екі тұрмыстың араласуы. Сондықтан образдар арқылы халық «тұрмысы тең адамдардың қатынасы жеңіл, ал айырмасы көп болса, түсініспеушілік жиі туады» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әртүрлі әлеуметтік деңгейдегі адамдардың араласуында болатын келіспеушіліктерді сипаттауға қолданылады. Мысалы, екі отбасының той өткізуге деген талабы мен мүмкіндігі сәйкес келмесе, басталған жақындық кейін ренішке айналуы мүмкін. Сол үшін адамдар бір-бірінің жағдайын ескеріп, шамасына қарай сыйластық танытса, қарым-қатынас берік болады.
Baı men kedeı quda bolsa, qastasady.