Халық туралы 363
Халық туралы мақал-мәтелдер ел бірлігі, намыс, салт-дәстүр мен ортақ мінезді қысқа да нұсқа жеткізеді.
363
Мақал-мәтел
131.8K
Қаралым
362
Орташа
Сұрыптау:
Тілі бар халық - халық,
Тілі жоқ халық - балық.
Тілі жоқ халық - балық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тілі бар халық өз ойын айтып, тарихын, салтын, мұратын сақтай алады; ал…
Бірлеспеген білек әлсіз.
Негізгі мағынасы Бірлеспеген білек әлсіз деген сөздің тура мағынасы — жеке қалған қолдың күші аз, ал бірнеше адамның…
Бірдің кесірі мыңға,
Мыңның кесірі түменге тиеді.
Мыңның кесірі түменге тиеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның қате ісі, теріс мінезі немесе жауапсыз әрекеті көпшілікке зиян тигізуі мүмкін. Сол сияқты…
Бай мен бай құда болса, достасады,
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықтың бәріне бірдей емес екенін аңғартады. Тура мағынасында, екі бай құда болса…
Халық айтпайды,
Айтса, қалт айтпайды.
Айтса, қалт айтпайды.
Негізгі мағынасы Халықтың сөзі бекер айтылмайды. Ел арасында тараған пікірдің түбінде өмір тәжірибесі, байқау, сыннан…
Татсыз түрік болмас,
Түріксіз бөрік болмас.
Түріксіз бөрік болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бөріктің тысы, яғни сыртқы қабаты болмаса, бөрік тігіліп бітпейді; ал…
Іргесі берік елді жау ала алмас,
Бірлігі бар елді дау ала алмас.
Бірлігі бар елді дау ала алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің ең басты қорғаны — бірлік пен ынтымақ екенін айтады. Іргесі берік ел дегеніміз — ішкі…
Анасы басқа аттан түс,
Атасы бір артқа мін.
Атасы бір артқа мін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық жақындығы бір емес, бірақ бір атаның ұрпағы, бір әулетке жататын адамдардың…
Ұрыстың мерейі - ерлік,
Ырыстың мерейі - бірлік.
Ырыстың мерейі - бірлік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлік пен бірліктің ел өміріндегі ең биік құндылық екенін айтады. Тура мағынасында…
Көптің көзі көреген, қолы береген.
Негізгі мағынасы Көпшілік болып істелген іс ұтымды да пайдалы болады деген ой айтылады. Мұнда «көз» — аңғарымпаздық…
Бірлік пен ерлік егіз.
Негізгі мағынасы Бірлік пен ерлік бір-бірінен ажырамайтын екі қасиет. Халықтың басы қосылса, ортақ мақсатқа жету оңай…
Елдің күші - селдің күші.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сел қалай тасыса, жолындағының бәрін қиратып, тоқтаусыз ағатын қуатты…
Ауыл сыйласа, сен де сыйла,
Әкеңнен қалған құл емес.
Ауыл сыйламаса, сен де сыйлама,
Ол патшаның ұлы емес.
Әкеңнен қалған құл емес.
Ауыл сыйламаса, сен де сыйлама,
Ол патшаның ұлы емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл адамдарының өзара сыйластығы мен қадірін жоғары қояды. Егер ауыл сені құрметтесе, сен…
Қойды құртаң бүлдіреді,
Елді сұлтан бүлдіреді.
Елді сұлтан бүлдіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отардағы қойды ауру не әлсіз бір қой бүлдіреді; ал ел ішін билікке…
Тозар елдің жанжалы бітпес,
Озар елдің арманы бітпес.
Озар елдің арманы бітпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің күйі мен рухын салыстырады. Тозған, берекесі кеткен елде жанжал, дау, алауыздық…
Бірлікті ел бұзылмас.
Негізгі мағынасы «Бірлікті ел бұзылмас» деген мақалдың тура мағынасы — егер халық, ауыл не отбасы ауызбіршілікте болса…
Атамыз - Алаш , керегеміз - ағаш.
Негізгі мағынасы «Атамыз - Алаш, керегеміз - ағаш» деген мақал қазақ халқының біртұтас ел екенін, түп-тамыры мен…
Есептескен ел болмайды.
Негізгі мағынасы «Есептескен ел болмайды» деген мақал адамдардың әр ісінде қатаң есепке жүгініп, әр тиынды, әр еңбекті…
Менің атым Оғыз хан болар,
Оны білмек баршаңызға парыз болар.
Оны білмек баршаңызға парыз болар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдарда адам өз атын ғана емес, елге танылатын, салмағы бар есімін айтып тұр. Тура мағынасы…
Кең пейілді кемімес.
Негізгі мағынасы «Кең пейілді кемімес» деген мақалдың тура мағынасы — жүрегі кең, қолы ашық, ниеті таза адамның…
Туғаныңмен сыйласпасаң,
Кең дүниеге сыймассың.
Кең дүниеге сыймассың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ең алдымен жақын туған-туысқа құрмет көрсетудің маңызын айтады. Адам өз ағайынымен…
Ырыс алды - ынтымақ.
Негізгі мағынасы «Ырыс алды - ынтымақ» деген мақалдың тура мағынасы — береке мен молшылықтың бастауы татулық пен…
Жақсы адам - ел ырысы,
Жақсы сөз - жан ырысы.
Жақсы сөз - жан ырысы.
Негізгі мағынасы Жақсы адам елге тек пайдасын тигізіп қоймайды, тұтас жұрттың берекесін арттырады. Оның адал ісі…
Ынтымақ барда ырыздық бар.
Негізгі мағынасы Ынтымақ болған жерде береке де, несібе де көбейеді деген сөз. Тура мағынасында адамдар тату болып, бір…
Елмен көгерген еленбес.
Негізгі мағынасы «Елмен көгерген еленбес» деген мақалдың түйіні — адам жеке дара емес, ел-жұртпен, қауыммен бірге…
Сарттың жаманы «қазақ болам» дер,
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз тегін, елдік болмысын менсінбей, басқа жұртқа еліктейтін адамды сынайды. Тура мағынада…
Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мал іші індетсіз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіреді…
Ханды Құдай ұрарында,
Қарашасымен қас болар.
Қарашасымен қас болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билігі жүрген адам да бір сәтте әлсіреп, өзіне жақын жандардан айырылып қалуы мүмкін екенін…
Ел жағалай қонбаса,
Айдын шалқар көл жетім,
Қаптай көшкен елі жоқ,
Құлазыған жер жетім.
Айдын шалқар көл жетім,
Қаптай көшкен елі жоқ,
Құлазыған жер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел мен жұрттың қадірін, бірліктің өмірдегі орнын терең білдіреді. Егер ел қоныстанып…
Тіл - ұлттың жаны.
Негізгі мағынасы Тіл — халықтың ең басты белгісі, рухы мен болмысын сақтайтын қазына. Бұл мақал тілдің тек сөйлесу…
Биі көп елді дау аралайды,
Дауы көп елді жау аралайды.
Дауы көп елді жау аралайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі береке мен тыныштықтың қадірін айтады. Тура мағынасында, көп биі бар елде әркім…
Өзбектен дін қалды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзбек жұрты дінді берік ұстанатын халық деген ишара. Астарлы мағынасы…
Бақыр қазан қайнаса,
Бәріміздің ырысымыз.
Бәріміздің ырысымыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір үйдегі бақыр қазан қайнап, ас піссе, одан бәрі дәм татады. Астарлы…
Ерден аспақ бар, елден аспақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жеке күш-қайратымен, ерлігімен, тіпті кейде өзінен де асып түсетін биікке жетуі…
Рух өлмейді, көшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — рух, яғни адам мен елдің ішкі қуаты, бір жерде қалып қоймай, ұрпақтан…
Ел - төр.
Негізгі мағынасы «Ел - төр» деген сөздің тура мағынасы — елдің, жұрттың орны биік, қадірі жоғары деген ойды білдіреді…
Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Қара жермен кеме жүргізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында сенімді адамың, сөзіңді өткізер жақының болса, аса қиын…
Көппен тентек болсаң да,
Көпке тентек болма.
Көпке тентек болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға көпшілікпен араласқанда әдеп сақтауды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, егер ортада…
ЬІнтымақ түбі- бірлік.
Негізгі мағынасы Ынтымақтың түпкі нәтижесі — бірлік. Яғни адамдар бір-бірімен тіл табысып, ортақ мақсатқа жұмылса…
Жастың жүрген жері - мереке,
Қарттың жүрген жері - береке.
Қарттың жүрген жері - береке.
Негізгі мағынасы Жас адам жүрген жерде қуат, қозғалыс, күлкі мен думан көп болады. Себебі жастың бойында қайрат…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
«Халық туралы» мақал-мәтелдер – елдің рухын, бірлік пен ынтымақтың қадірін, жұрттың мінез-құлқы мен ортақ жауапкершілігін бейнелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл санатта көптің күші, қауымның абыройы, татулық пен тәртіп секілді ұғымдар ұрпаққа өнеге болып айтылады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.