Имандылық иірімдері туралы 564
Имандылық туралы қазақ мақал-мәтелдері: ар-ождан, адалдық, мейірім мен рухани тәрбиеге жетелер нақылдар.
564
Мақал-мәтел
186.1K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Өмір барда қаза бар.
Негізгі мағынасы «Өмір барда қаза бар» деген мақалдың тура мағынасы — адам тірі жүрген жерде өлім де бар, яғни өмір мен…
Шайдан басқа асым жоқ ,
Құдайдан басқа досым жоқ.
Құдайдан басқа досым жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалғыздық күйін, тірек болар серігі мен сүйенер жанашыры аз екенін астарлап…
Арамның адымы қысқа.
Негізгі мағынасы Арамның адымы қысқа деген мақалдың тура мағынасы — арам ниетпен, жаман жолмен жүрген адамның қадамы…
Жақсылық жерде қалмас.
Негізгі мағынасы «Жақсылық жерде қалмас» деген мақалдың тура мағынасы — істелген игі іс зая кетпейді, бір кезде өз…
Байда пейіл болса,
Кедейде мейір болады.
Кедейде мейір болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның қолында дүние көп болса да, оның пейілі кең болмаса…
Қайырымды жүрек қартаймайды.
Негізгі мағынасы Қайырымды, мейірімді жүрек ешқашан ескірмейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада адам қартайған…
Құдай - біреу , кезек - екеу.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдай жалғыз, ал адамның өміріндегі кезек, сын, несібе, қуаныш пен қайғы…
Шариғаттың шарты - иман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шариғаттың басты талабы — иман, яғни Аллаға сену. Астарлы мағынасы…
Ұят бар жерде иман бар.
Негізгі мағынасы «Ұят бар жерде иман бар» деген мақал адамның ішкі ар-ожданын, тәрбиесін, адамгершілігін көрсетеді…
Құдай құмырсқаға кәрін тіксе , қанат бітіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені құмырсқаға қанат бітуі табиғаттағы ерекше құбылыс…
Мешітің алыс болса да,
Мазарың жақын болсын.
Мазарың жақын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сыртқы діндарлықтан бұрын ішкі имандылық пен жақсы ат қалдыру маңызды екенін…
Ақыл - жүректің суаты.
Негізгі мағынасы «Ақыл - жүректің суаты» деген мақал адамның ішкі дүниесі мен ой-санасының байланысын білдіреді. Тура…
Салтын білмеген сауапты түсінбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өз халқының салт-дәстүрін, жөн-жоралғысын білмеген адам сауаптың, яғни…
Адалдың арқаны ұзын.
Негізгі мағынасы «Адалдың арқаны ұзын» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: адал…
Құдайдан қорықпа,
Құдайдан қорықпағаннан қорық.
Құдайдан қорықпағаннан қорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды иманға, ар-ожданға, жауапкершілікке шақырады. Тура мағынада: Құдайдан қорықпау…
Жасық пышақ өтпейді, жаныса да,
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүзі келте, сапасы нашар пышақ қанша қайралса да, дұрыс өтпейді. Астарлы…
Ақылдыға ар қымбат,
Ақымаққа жан қымбат.
Ақымаққа жан қымбат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі түрлі мінезбен салыстырады. Ақылды кісі үшін ең қымбат нәрсе — ар, яғни абырой…
Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты.
Негізгі мағынасы Ар-ұят пен ақыл адам мінезін қорғайтын ең берік қалқан іспетті. Мұнда тура мағынада «сауыт» — жаудан…
Асыл айнымас, алтын шірімес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша асыл зат та, алтын да уақыт өте бұзылмайды, сапасын жоғалтпайды…
Зорсынғанға Құдай бар ,
Сом темір балға бар.
Сом темір балға бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал менменсіп, шектен тыс кеуде соққан адамға өмірдің өз таразысы бар екенін ескертеді…
Адамның жаны - Алланың аманаты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірі мен жанының қасиетті, қымбат аманат екенін білдіреді. Тура мағынасында, адамның…
Бар пәледен ұят сақтайды.
Негізгі мағынасы «Бар пәледен ұят сақтайды» деген мақал адамның ар-ұяты оны талай жамандықтан, оғаш қылықтан, теріс…
Өзі саққа Құдай жақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі сақ, абай, қырағы адамға Құдайдың да жәрдемі тиеді. Астарлы мағынасы…
Пейілсіз берген ас кешке жетпес,
Пейілді берген ас естен кетпес.
Пейілді берген ас естен кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — дастарқаннан берілген ас, егер пейілсіз, көңілсіз, амалсыз берілсе, оның…
Өлімнен ұят күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам үшін өлімнен де ауыр саналатын нәрсе бар, ол — ұят. Астарлы…
Пітінә адам - безбүйрек,
Пәле тоқыр ішіне.
Пәле тоқыр ішіне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сыпайы, тақуа не ізгі көрінген адамның ішінде мейірім, адамдық сезім болмаса, оның…
Арамдықты адалдық жеңеді,
Жамандықты адамдық жеңеді.
Жамандықты адамдық жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арам істің, жаман әрекеттің түбі жеңілмейді, ал адалдық пен адамгершілік…
Сұлулықтан да зекет алу керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, ол астарлы ойға құрылған. Мұндағы «сұлулық» — адамның сыртқы…
Адалдық - ардың ісі,
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен қасиетті қатар қояды: адалдық пен төзімділік. «Адалдық - ардың ісі» дегені…
Тал бесікке түскен жер бесікке де түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам туған шағында бесікке бөленіп, қалай өссе, өмірінің соңында да жер…
Батыр жарқырап жүреді,
Қорқақ қалтырап жүреді.
Қорқақ қалтырап жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батыр адам мен қорқақ адамның мінез-құлқын салыстырады. Батыр кісі қайратты, сенімді, жүзі…
Ақкөңілден би қойсаң,
Бұрылмас сөзге арадан.
Қара жүректен би қойсаң,
Аузы кеппес парадан.
Бұрылмас сөзге арадан.
Қара жүректен би қойсаң,
Аузы кеппес парадан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділдік пен адалдықтың құнын терең түсіндіреді. Егер би, яғни ел ішіндегі төреші, ақкөңіл…
Ашу - ақылдың дұшпаны,
Нәпсі - иманның дұпшаны.
Нәпсі - иманның дұпшаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ашуға ерік бермеуге, нәпсіні тыйып, сабыр мен парасатты жоғары қоюға үндейді. Тура…
Әулие әуелі өзін жарылқасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның алдымен өз ісін, өз жағдайын реттеуі керегін білдіреді. Тура мағынасында «әулие»…
Пайда, мақтан, әуесқой - шайтан ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды пайда қуып, орынсыз мақтанға салынып, бос әуестікке ермеуден сақтандырады. Тура…
Көп қайда болса, Құдай сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қай жерде көпшілік, халық жиылып отырса, сол жерде Құдайдың назары…
Тас - таразы , Құдай - қазы .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тас — өлшеу құралы, ал Құдай — әділ үкім айтушы. Астарлы мағынасы…
Малыңа сүйенбе, арыңа сүйен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға байлыққа, дәулетке немесе мал-мүлікке ғана арқа сүйеме, ең басты тірегің — ар-ұятың…
Құмалақтың есебін Құдай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің ұсақ-түйек санын, нақты есебін адам түгел біле бермейді, оны…
Құдай - хақ , Құран - ақиқат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Құдайдың барлығын, құдіретін және әділдігін мойындауды білдіреді. «Хақ» сөзі — шын, рас…
Ең көп оқылған
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
«Имандылық иірімдері туралы» санатында адам бойындағы ар-ождан, адалдық, ұят, мейірім, сабыр секілді қасиеттерді ұлықтайтын қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Бұл нақылдар иманның тек діни ұғым емес, күнделікті мінез-құлық, ниет тазалығы, әділ сөз бен тура істің өлшемі екенін ұқтырады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.