Жетімді жылатпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жетімді жылатпа деген сөздің тура мағынасы — ата-анасынан айырылған, қорғансыз қалған баланың көз жасына қалма, оған жәбір көрсетпе. Астарлы мағынасы — әлсізге, мұқтажға, қамқорлықсыз жанға мейірім таныт, оның көңілін түсірмей, қолдап жүр деген өнеге. Қазақ танымында жетімнің жаны нәзік, сондықтан оған жасалған әрбір қаталдық үлкен күнә, ал қамқорлық — адамдықтың ең биік белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жетім» сөзі тек әке-шешесінен айырылған баланы ғана емес, тірегі жоқ, қорғансыз адамды да білдіреді. «Жылатпа» деген етістік жүрекке ауыр тиетін қиянатты көрсетеді. Яғни, біреудің көз жасына қалмау, оның мұңын көбейтпеу, керісінше жұбату, демеу болу керек деген ой берілген. Бұл жерде көз жасы — қасірет пен әділетсіздіктің белгісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мектепте, жұмыста, қоғамда әлсіз адамды кемсітуге болмайтынын еске салады. Мысалы, ата-анасыз өскен сыныптасының киімін, жағдайын бетіне баспай, қайта оған достық қол созу — осы мақалдың нақты көрінісі. Мұндай сөз адамдарды мейірімділікке, жауапкершілікке тәрбиелейді.