Жетім бала кекшіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жетім бала кекшіл» деген мақал тура мағынасында ата-ана мейірімінен ерте айырылған баланың көңілі жаралы, жүрегі нәзік болатынын аңғартады. Астарлы мағынасы — жетім өскен жан кейде көрген ауырлығы мен жетіспеушілігін ұмытпай, ішкі мұңын кекке, өкпеге айналдырып алуы мүмкін. Бұл сөз жетімді кінәлау үшін емес, оның жан дүниесіндегі жараны түсініп, оған мейірім мен қамқорлық керек екенін ескерту үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жетім бала» образы — қорғансыз, сүйенішсіз, өмірдің ауырлығын ерте сезінген баланы білдіреді. «Кекшіл» сөзі оның ашушаң не өкпешіл болу ықтималдығын көрсетеді. Мұнда кек — тек жеке реніш емес, жүрекке түскен жараның сыртқа шығуы ретінде берілген. Халық бұл арқылы жетімге жұмсақ қарап, оның көңілін қалдырмауды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ата-анасыз қалған немесе жылулықты аз көрген балаларға түсіністікпен қарау керек деген ойды жеткізеді. Мысалы, мектепте тәрбиеші бір жетім оқушының тұйық не ашулы мінезін байқаса, оны жазғырып емес, қолдау көрсетіп, сенім артса, баланың жүрегі жібиді.