Жылылық - күннен, мейірімділік - адамнан.
«Жылылық - күннен, мейірімділік - адамнан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Күн жерге жылу береді, онсыз тіршілік жоқ. Мақал осы табиғи заңдылықты адамға көшіреді: жылуды күннен күткендей, мейірімді адамнан күтеміз. Адамның мейірімі күннің жылуы сияқты айналасына тіршілік береді: көңілі түскенді көтереді, жалғызды жұбатады. Мақалда тілек те бар: күн өз жылуын бәріне бөлмей беретіні сияқты, адам да мейірімін таңдамай таратса екен. Астарында мейірімсіз адам жылусыз күн сияқты, өз мәнін жоғалтқан нәрсе деген ой да жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі параллель бөліктен құралған: «жылылық — күннен», «мейірімділік — адамнан». Әр бөлік бір нәрсенің қайдан шығатынын көрсетеді. Күн қазақ ұғымында тіршілік көзі: малшы күннің шуағына қарап жайлауға көшеді, қыстың ұзақ аязынан кейін алғашқы жылы күнді сағына күтеді. Мейірім осы жылумен теңескенде, оның да адамға күн көзіндей қажет екені сезіледі. Жылу мен мейірім — бірі тәнге, бірі жанға.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды мейірімді, қамқор адамды мақтағанда, балаларды жанашырлыққа тәрбиелегенде айтады. Қайырымдылық шарасында, қарттарға көмектескенде, тәрбие сағатында жиі қолданылады. Біреуге сөгіс ретінде айтса, қатаң естіледі, сондықтан мақтау не тілек түрінде айтқан жарасады. Мысалы: «Көрші әжейге күнде нан апарып жүрсің бе? Жылылық — күннен, мейірімділік — адамнан».
Қолданылу жағдаяттары
— Қыста жалғыз тұратын қарияның отынын ауыл жастары жарып бергенде, ол жастарға алғыс айтып осы сөзді айтады.
— Оқушылар балалар үйіне ойыншық апарғанда, тәрбиеші олардың мейірімін күннің жылуына теңейді.
— Ауруханада түнімен науқасқа қараған медбикеге ертеңіне науқастың анасы ризашылығын білдіреді.