Жетім көрсең, жебей жүр,
Жесір көрсең, демей жүр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жетім бала мен жесір әйелді көргенде, оларға қолұшын бер, қамқор бол деген үндеу. Астарлы мағынасы — қоғамдағы әлсіз, қорғансыз адамдарды жалғыз қалдырмай, мейірім мен жауапкершілік таныту. Халық мұнда адамшылықтың өлшемі күште емес, жанашырлықта екенін айтады. Біреудің қайғысына бейжай қарамау, мұқтажға демеу болу — нағыз азаматтық қасиет.
Образдар мен теңеулер
«Жетім» сөзі — тірексіз, қамқорсыз қалған баланың бейнесі. «Жесір» — тағдыр тауқыметін тартқан, қорғаны жоқ әйелдің символы. «Жебей жүр» дегені — сүйеу бол, демеу көрсет, жәрдем ет деген мағына береді. Ал «демей жүр» — тек сөзбен емес, нақты ісімен көмектесу қажеттігін білдіреді. Бұл жердегі образдар халықтың мейірім, жанашырлық, адамгершілік ұғымдарын жинақтап тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік көмек, қамқорлық, қайырымдылық істерінде жиі қолданылады. Мысалы, мектепте ата-анасынан айырылған оқушыға сыныптастары мен мұғалімдері қолдау көрсетсе, осы мақалдың мәні орындалады. Яғни, қиын жағдайда қалған адамды сыртқа теппей, демеп жіберу — бүгінгі заманның да маңызды талабы.
Jesir kórseń, demeı júr.