Аруақ аттаған оңбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Аруақ аттаған оңбайды» деген мақал ата-баба рухын, өткеннің аманатын, елдің киесін сыйламаған адам ақыры жақсылыққа жетпейтінін білдіреді. Тура мағынасы — аруақтың үстінен аттау сияқты әдепсіз қылық жасау; астарлы мағынасы — ата-баба жолын, үлкеннің батасын, елдің салтын аяқ асты ету. Халық түсінігінде мұндай іс берекені қашырады, адамды жолынан жаңылдырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аруақ» — дүние салған ата-баба, рухани қорған, киелі ұғым. «Аттау» — тек физикалық басып өту емес, құрметсіздік таныту, шектен шығу деген ойды береді. Яғни мақал рухқа тіл тигізу арқылы адам өз арын, тәрбиесін де таптайтынын меңзейді. Бұл жерде аруақ — өткен ұрпақтың ғана бейнесі емес, тұтас елдік жады мен адамгершіліктің нышаны.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананы, үлкендерді сыйламаған, дәстүрді менсінбеген, ар-ұяттан аттаған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әулет шежіресін, ата-баба қабірін, не үлкендердің өсиетін елемей, орынсыз әрекет жасаса, жұрт оған осы мақалмен ескерту айтады. Ол адамға тек құрмет емес, рухани жауапкершілік те керек екенін ұқтырады.