Имандылық иірімдері туралы 564
Имандылық туралы қазақ мақал-мәтелдері: ар-ождан, адалдық, мейірім мен рухани тәрбиеге жетелер нақылдар.
564
Мақал-мәтел
102.2K
Қаралым
181
Орташа
Сұрыптау:
«Қарағым» деген жылы сөз,
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылы сөздің адамға тигізер әсері зор екенін айтады. Тура мағынасында, бір ауыз «қарағым»...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Қызға бергенді Қыдыр өтер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз баласына берілген сый, құрмет, мал-мүлік не жақсылық бекер кетпейд...
Айтсаң, тілің күйеді,
Айтпасаң, дінің күйеді.
Айтпасаң, дінің күйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіұдай күйге түсіретін қиын жағдайды білдіреді. Бір жағынан, шындықты айтсаң, бас...
Жақсылыққа жақсылық -
Әр кісінің ісі дүр.
Жамандыққа жақсылық -
Ер кісінің ісі дүр.
Әр кісінің ісі дүр.
Жамандыққа жақсылық -
Ер кісінің ісі дүр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсылық жасаған адамға жақсылықпен жауап беру — көптің де қолынан келе...
Өзекті жанға бір өлім.
**Негізгі мағынасы** «Өзекті жанға бір өлім» деген мақалдың тура мағынасы — тірі пенде болған соң, әр адамға бір-ақ рет...
Бір баласы бардың,
Бір ру елде малы бар.
Екі баласы бардың,
Екі ру елде малы бар.
Үш баласы бардың,
Үш ру елде малы бар.
Төрт баласы бардың,
Төбеден салған жолы бар.
Бес баласы бардың,
Дес бермес күші бар.
Алты баласы бардың,
Алладан басқа несі бар?!
Бір ру елде малы бар.
Екі баласы бардың,
Екі ру елде малы бар.
Үш баласы бардың,
Үш ру елде малы бар.
Төрт баласы бардың,
Төбеден салған жолы бар.
Бес баласы бардың,
Дес бермес күші бар.
Алты баласы бардың,
Алладан басқа несі бар?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел ұрпақтың, баланың көп болуы — адамның өмірін кеңейтіп, тірлігін берекелі ететінін б...
Кең болсаң, кем болмайсың.
**Негізгі мағынасы** «Кең болсаң, кем болмайсың» деген мақал адам кең пейілді, жомарт, кешірімді, түсінігі мол болса, ө...
Жетімнің көңілі жарты.
**Негізгі мағынасы** «Жетімнің көңілі жарты» деген мақал жетім баланың ішкі жан дүниесі толық емес, жүрегінде сағыныш п...
Жазған құлда жату жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жазмышқа, тағдырға жазылған адамға «жату», яғни жалғану не орындалмай қ...
Жұмақ аналардың табанының астында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ананың қадірі мен орны бәрінен биік екенін білдіреді. Тура мағынасында жұмақ ананың табан...
Ғылым - Алланың бір сипаты.
**Негізгі мағынасы** Ғылым – адамның дүниені танып-білуге, ақиқатты ажыратуға жетелейтін ұлы құндылық. Бұл мақалдың тура...
Отыз күн оразаның бір айты бар,
Әр қылған жақсылықтын, бір қайты бар.
Әр қылған жақсылықтын, бір қайты бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — отыз күн ұсталған оразаның соңында бір айт мерекесі келетіні. Астарлы...
Жаманға жалынба, адамға табынба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жөнсіз қорланбауға, өз қадірін түсірмеуге үндейді. «Жаманға жалынба» дегені — ниет...
Көз - нұрдың ұясы,
Көңіл - сырдың ұясы.
Көңіл - сырдың ұясы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішкі дүниесін де, сыртқы болмысын да терең бейнелейді. Көз — адамның жанарынан нұр,...
Ең көп оқылған
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни...
Жыртық үйдің де құдайы бар.
**Негізгі мағынасы** Жыртық үйдің де құдайы бар деген мақалдың тура мағынасы — кедей, жұпыны, тозған үйдің де иесі, несі...
Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
Адамгершілігі ниетінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын болмысы сыртқы көрінісінен ғана емес, ішкі дүниесінен танылатынын айтады. «Ұя...
«Имандылық иірімдері туралы» санатында адам бойындағы ар-ождан, адалдық, ұят, мейірім, сабыр секілді қасиеттерді ұлықтайтын қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Бұл нақылдар иманның тек діни ұғым емес, күнделікті мінез-құлық, ниет тазалығы, әділ сөз бен тура істің өлшемі екенін ұқтырады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.