Қырық жыл қырғын келсе де,
Ажалды өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қанша ауыр соғыс, қырғын, нәубет келсе де, ажалы жеткен адам бәрібір өледі. Астарлы мағынасы — адамның өмірі Құдайдың жазуымен, тағдырдың өлшемімен жүреді; пенде өмір мен өлімнің толық иесі емес. Сондықтан адам қиындыққа тап болғанда қатты күйзеліп, үмітін үзбей, сабыр сақтауы керек. Мақал өмірдің өткіншілігін, тағдырға мойынсұнуды және шектен тыс қорқыныштың орынсыз екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қырық жыл қырғын» тіркесі — ұзаққа созылған үлкен апат, ауыр заман, ел басына түскен зор қайғының бейнесі. «Ажал» — өлімнің символы, яғни адам өмірінің шегі. Мұнда қырғын мен ажал қарама-қарсы емес, қайта өмірдің заңдылығын күшейте түседі: сыртқы қауіп қаншалықты күшті болса да, адамның мезгілі жетпесе өлмейді, мезгілі келсе, амандықтан да өте алмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал індет, соғыс, апат, ауыр сынақ кезінде жұбаныш ретінде айтылады. Мысалы, адамдар үлкен аурудан немесе төтенше жағдайдан қорқып, үрейге берілгенде, біреу: «Сабыр қыл, әркімнің өз ажалы бар» деп осы мақалдың мәнін еске салады. Яғни сақтық керек, бірақ орынсыз үрей адамды әлсіретеді. Мұнда басты ой — тағдырға сеніп, қолда бар шараны жасап, сабырмен әрекет ету.
Ajaldy óledi.