Хан - қазық, қараша - азық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хан - қазық, қараша - азық» мақалы ел ішіндегі екі түрлі қызмет пен орынды салыстырады. Тура мағынасында хан — мемлекеттің тірегі, елді ұстап тұрған қазық сияқты; ал қараша — сол тірекке сүйеніп өмір сүретін халық, яғни елдің қорегі мен күші. Астарлы мағынасы: басшының міндеті — елді бағыттау, тәртіп пен бірлікті сақтау, ал халықтың міндеті — еңбек етіп, елдің ырысын арттыру. Бұл жерде хан мен қараша бір-бірінсіз толық бола алмайды деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Қазық» — малды ұстап тұратын, мықты қағылған тірек. Ол ханның ел ішіндегі орны, жауапкершілігі мен тұрақтылығын білдіреді. «Азық» — адамды, тіршілікті асырайтын қорек. Бұл қарашаның елдің негізгі күші, өмірдің өзегі екенін меңзейді. Яғни басшы — бағыт беруші, халық — елді асыраушы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшы мен халықтың, жетекші мен ұжымның байланысын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, мекеме басшысы әділ шешім қабылдап, ал қызметкерлер өз ісін адал атқарса, жұмыс орны берекелі болады. Сонда ғана ұйым мықты «қазыққа» да, құнарлы «азыққа» да сүйенеді.