Халық ханға бағынғанда - бала,
Ашуланғанда - әке.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал халық пен биліктің арасындағы қарым-қатынасты өте дәл суреттейді. Халық ханға бағынған кезде, ол тәртіпке көнген, айтқанды тыңдайтын «балаға» ұқсайды: яғни ел басқарушының сөзіне мойынсұнып, тыныштық сақтайды. Ал халық ашуланғанда, ол «әке» сияқты күшті, өктем әрі беделді бола алады. Мұнда астарлы ой бар: көпшілік үнсіз болса да, оның сабырының шегі бар; әділетсіздік туса, жұрттың ашуы өте салмақты күшке айналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бала» мен «әке» — тікелей жас ерекшелігі емес, мінез бен билікке қатынасты білдіретін образдар. «Бала» — бағыныштылық, жұмсақтық, тәуелділік. «Әке» — үстемдік, бедел, шешуші күш. Халықтың күйі бірде жуас, бірде қатты болуы мүмкін екенін осы екі бейне арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал билік, ұйым не ұжым ішіндегі әділдік туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, басшы қызметкерлердің пікірін елемей, тек бұйрық бере берсе, жұрт біраз уақыт шыдағанмен, кейін наразылық күшеюі мүмкін. Сондықтан басшы халықтың немесе ұжымның көңілін таба білуі керек.
Ashýlanǵanda - áke.