Хан - қазық, би - тоқпақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хан - қазық, би - тоқпақ» мақалы ел басқарудағы екі түрлі қызметтің мәнін көрсетеді. Хан — мемлекеттің тірегі, бағыт беретін орталық тұлға. Ол қазық сияқты: орнында берік тұрып, елдің бірлігін ұстап, тәртіптің негізін сақтауы керек. Ал би — тоқпақ сияқты: қажет кезде сөзбен түйін түйіп, әділ шешім айтып, ел ішіндегі дау-дамайды реттейтін адам. Астарлы мағынасы — басшы да, би де өз міндетін дұрыс атқарса ғана ел тыныш, жұрт аман болады.
Образдар мен теңеулер
Қазық — көшпелі өмірде үйді ұстап тұрған мықты тірек. Бұл ханның елге тірек болуы керек дегенді білдіреді. Тоқпақ — нәрсені түзейтін, босағанды бекітетін құрал. Мұнда би халықтың сөзін түзеп, дауды таразылайтын әділ күш ретінде бейнеленеді. Екі образ да биліктің жауапкершілігін, берік мінез бен әділдікті меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшылық пен кеңесшілік қызметтің мәнін түсіндіруде қолданылады. Мысалы, бір мекемеде директор бағыт-бағдар берсе, тәжірибелі бөлім басшысы мәселені әділ шешіп, ұжымды реттейді. Сонда екеуі де өз орнында болса, жұмыс та жүйелі жүреді.