Ханды Құдай ұрғаны - халқымен жау болғаны.
Биді Құдай ұрганы - билігі дау болғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік иесінің ең үлкен қателігі — өз халқына қарсы шығуы екенін айтады. Хан да, би де елдің қамын ойламаса, әділдік жоғалып, халықпен арасы бұзылады. Тура мағынада ол билеушінің жазаланғанын айтқандай көрінсе, астарлы мағынада: халықпен жауласып, билігін дау-дамайға айналдырған адам түбінде беделінен айрылады деген ескерту бар. Елге қарсы тұрған басшының ісі берекесіздікке апарады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "Құдай ұрған" тіркесі — ауыр қарғыс емес, ауыр моральдық кеселді білдіретін бейнелі сөз. "Хан" — ел басқаратын тұлға, ал "би" — сөзін өтімді, төрелігі әділ адам. "Халқымен жау болғаны" дегені — өз жұртының сенімін жоғалту. "Билігі дау болғаны" — басқаруы тыныштық емес, тартыс пен кикілжіңге айналғанын көрсетеді. Мұнда халық даналығы биліктің сәні емес, әділдік екенін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал басшыға, әкімге, ұйым жетекшісіне де қатысты айтылады. Егер адам қоластындағы жұртпен ақылдаспай, тек өз дегенін істесе, ұжымда наразылық туады. Мысалы, мекеме басшысы қызметкерлердің пікірін елемей, әділетсіз шешім қабылдаса, жұмыс орнында дау көбейіп, беделі төмендейді. Сондықтан басшыға ең керек қасиет — халықпен, ұжыммен тіл табысу және әділ болу.
Bıdi Qudaı urgany - bıligi daý bolǵany.