Төре, төрем,
Өнегеңді көрем.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — төре, яғни ел ішіндегі беделді, текті адамға қарап, оның өнегесін көремін деу. Астарлы мағынасы — адамды атақ-лауазымымен емес, ісімен, мінезімен, үлгі боларлық қылығымен бағалау керек деген ой. Біреудің текті тұқымнан шыққаны емес, елге көрсеткен тәртібі мен әдебі қадірлі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төре» сөзі — билік, мәртебе, тектілік ұғымын білдіреді. Ал «өнегеңді көрем» деген тіркес адамның сөзі мен ісін бақылап, содан үлгі алу мағынасын береді. Яғни мақал төрені нақты бір адам ретінде ғана емес, өнеге көрсететін тұлға ретінде суреттейді. Бұл жерде «көру» — сырттай қарау емес, өмірлік бағыт, тәрбие үлгісін тану.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал басшыға, үлкенге немесе беделді адамға айтылып, оның әділдігі мен мәдениеті бағаланғанда қолданылады. Мысалы, жаңа келген бөлім басшысы қызметкерлермен сыпайы сөйлесіп, уәдесінде тұрса, жұрт: «Міне, төре, төрем, өнегеңді көрем» деп оның жақсы басшылық үлгісін мойындайды. Мұнда басты ой — лауазым емес, өнеге маңызды екенін еске салу.
Ónegeńdi kórem.