Хан - бас, халық - кеуде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хан - бас, халық - кеуде» деген мақал ел басқаруда ханның орны ерекше екенін, бірақ хан жалғыз өзімен ел бола алмайтынын білдіреді. Бас қалай ойлап, бағыт берсе, кеуде сол істі көтеріп, тіршілікті жалғастырады. Астарлы мағынасы — билік пен халық бір-біріне тәуелді: басшы ақылмен, әділдікпен басқарса, халық қолдап, елдің бірлігі нығаяды.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «хан» — елдің басшысы, бағыт көрсететін жетекші тұлға. «Бас» сөзі ақыл, шешім, басқару мағынасын береді. Ал «халық» — елдің тірегі, күш-қуаты, көптігі мен өміршеңдігі. «Кеуде» — адамның негізгі дене мүшесі ретінде тірек пен жүрек орналасқан орын, яғни елдің қуаты мен жаны. Осы образдар арқылы халық пен басшының өзара байланысы көркем түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды мемлекет, мекеме не ұжым басқаруға қатысты айтуға болады. Мысалы, мектепте директор дұрыс бағыт беріп, мұғалімдер мен оқушылар бірлесе еңбек етсе, оқу орны дамиды. Яғни, басшының жауапкершілігі мен халықтың қолдауы қатар болса, кез келген іс нәтижелі болады.