Төренің төлеңгіті,
Байдың жалшысы қодаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік пен байлыққа жақын жүрген адамның өзінен де, сөзінен де бір пайда күту қиын екенін аңғартады. Төренің төлеңгіті де, байдың жалшысы да — біреуге тәуелді, өз бетімен шешім айтпайтын жан. Сондықтан оларды қанша жақын көрсең де, шынайы еркін пікір, әділ сөз немесе берік қолдау күтудің өзі сенімсіз. Астарында тәуелділік адамды дербестіктен айырып, өз мүддесін ғана ойлатуы мүмкін деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "төре" — билік иесі, "төлеңгіт" — соның қызметіндегі адам; "бай" — дәулетті кісі, "жалшы" — күнкөріс үшін жалданған еңбекші. "Қодаң" сөзі сол адамның қауқарсыз, қолайсыз, сенімсіз күйін бейнелейді. Яғни, образдар арқылы әлеуметтік теңсіздік пен тәуелді адамның әлсіз мінезі көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің айтқанына тым сүйеніп, өз ойын жоғалтып алған адамға қатысты айтылады. Мысалы, бастықтың сөзін ғана сөйлеп, шын пікірін айтпайтын қызметкерге қарап: "оның уәдесіне сенбе" деуге болады. Бұл сөз адамды дербес ойлауға, туралықтан таймауға шақырады.
Baıdyń jalshysy qodań.