Бала туралы 220
«Бала туралы» мақал-мәтелдер бала тәрбиесі, ата-ана жауапкершілігі мен ұрпақ мәнін дәріптейтін халық даналығы.
Күнде бір мақал
«Бала туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
220
Мақал-мәтел
85.5K
Қаралым
388
Орташа
Сұрыптау:
Аталы жетім - арсыз жетім,
Аналы жетім - ерке жетім.
Аналы жетім - ерке жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жетімдіктің екі түрлі халін салыстырады. Әкесі жоқ бала өмірде сүйеніштен, бағыттан…
Қыз: «Қуыршақ», - дейді,
Ұл: «Құлыншақ», - дейді.
Ұл: «Құлыншақ», - дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың дүниетанымы мен қызығушылығы әртүрлі болатынын білдіреді. Қыз бала көбіне…
Ел болам десең, бесігіңді түзе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — елдің іргесін берік ету үшін ең әуелі бесікті, яғни сәбидің өсу ортасын…
Қартайдым деп қайғырма,
Жас бала бар артыңда.
Жалғызбын деп қайғырма,
Жақсылар бар артыңда.
Жас бала бар артыңда.
Жалғызбын деп қайғырма,
Жақсылар бар артыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қартайдым, әлсіреп қалдым, жалғыз қалдым деп торықпауға шақырады. Артыңда өсіп келе…
Ата өліп, бала қалса,
Мұратына жетеді.
Бала өліп, ата қалса,
Арманы іште кетеді.
Мұратына жетеді.
Бала өліп, ата қалса,
Арманы іште кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен баланың өмірлік байланысын терең көрсетеді. Бірінші жолда әке өмірден өтсе де…
Жас арқалағаннан тас арқалаған жеңіл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жас бала көтеріп жүргеннен ауыр тас көтеріп жүру жеңілдеу. Астарлы…
Мал балада қалады,
Бай далада қалады.
Бай далада қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мал-мүлік пен байлық адамнан мәңгі еріп жүрмейді, ол ұрпаққа қалады не…
Дәулет есіктен, бала бесіктен кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ырыс-береке, дәулет үйге есік арқылы кіреді, ал бала бесіктен өсіп-өнеді…
Баланың сотқары - пәленің шоқпары.
Негізгі мағынасы «Баланың сотқары - пәленің шоқпары» деген мақал баланың бұзық, сотқар мінезі көп жерде дау мен…
Құлынында кісінемеген ат болар,
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құлын жас кезінде кісінемесе, ержеткенде нағыз ат болмайды деген ишара…
Ұл - орныңдағы ту,
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың отбасындағы орнын бейнелі түрде сипаттайды. Ұлды «орныңдағы ту» деуі — оның…
Шешесі бар жетімнің басында
тарақ пен қол ойнар;
Шешесі жоқ жетімнің басында
бит пен сірке ойнар.
тарақ пен қол ойнар;
Шешесі жоқ жетімнің басында
бит пен сірке ойнар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ана мейірімінің, аналық қамқорлықтың қандай қымбат екенін көрсетеді. Тура мағынасында…
Ұлың тентек болса да, зор болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — баланың мінезі бірден жақсы болмаса да, өсіп-жетіліп, елге сөзі өтетін…
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Қыз - қырық жеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасының, әулеттің жалғасуы ұл мен қыздың тәрбиесіне, мінезіне және абыройына байланысты…
Ердің анасы - елдің анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ер азаматты дүниеге әкелген ана тек өз баласының ғана емес, тұтас елдің…
Кәріге құрмет - балаға міндет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенді сыйлау мен кішіні тәрбиелеудің бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Қарт адам…
Балаға пышақ бермесең бір жылар,
Берсең екі жылар.
Берсең екі жылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ой-өрісі мен қауіпсіздігін ескеріп, оған орынсыз, қауіпті нәрсе бермеу керек дегенді…
Қарағайға қарай тал өсер,
Қатарына қарай бала өсер.
Қатарына қарай бала өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өсіп-жетілуі ортасына, үлгі көрген адамдарына тікелей байланысты екенін айтады…
Аттан тай озады,
Атадан бала озады.
Атадан бала озады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бәйгеде үлкен аттың алдынан тай да озып кетуі мүмкін. Астарлы…
Тұңғышыңды дұрыс үйретсең
Соңғылары өздері үйренеді.
Соңғылары өздері үйренеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің ең алғашқы қадамы шешуші екенін айтады. Тұңғыш балаға дұрыс тәрбие, әдеп…
Жақсы болса, балаңды
«Жанарым, - де, - көзімнің>>.
Көрмей кетсе қараңды,
«Арамым, - де, - өзімнің>>.
«Жанарым, - де, - көзімнің>>.
Көрмей кетсе қараңды,
«Арамым, - де, - өзімнің>>.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға деген қарым-қатынасы баланың ісіне байланысты өзгеретінін меңзейді. Бала…
Бала таппаған қатыннан
Лақтаған ешкі артық.
Лақтаған ешкі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала көтермеген әйелден лақтаған ешкі артық деген ой. Астарлы мағынасы…
Түйе екеш түйе де,
Өз ботасының өркешті болғанын қалайды.
Өз ботасының өркешті болғанын қалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр тіршілік иесі өз ұрпағының жақсы, абыройлы, биік болғанын тілейтінін білдіреді. Тура…
Әдепсіз бала - аяққа басылған шала.
Негізгі мағынасы Әдепсіз бала — тәрбиесіз, үлкенді сыйламайтын, өз-өзін ұстай алмайтын бала. Мұндай бала өмірде де…
Балаң өзіңе тартса жұбан,
Қоғамға тартса қуан.
Қоғамға тартса қуан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бала өз әкесіне не анасына ұқсап өссе, ата-ана соған жұбанады. Ал егер…
Жетім бала жасқаншақ,
Жетесіз бала мақтаншақ.
Жетесіз бала мақтаншақ.
Негізгі мағынасы Жетім бала көбіне өзіне сүйеніш аз болғандықтан, көпшілік алдында именшек, қысылшақ келеді. Ал жетесіз…
Үй арқада, бала белде.
Негізгі мағынасы «Үй арқада, бала белде» мақалы отбасы өміріндегі жауапкершілік пен тіршіліктің өзара байланысын…
Тайдың мінгені білінбес,
Баланың істегені білінбес.
Баланың істегені білінбес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тайға мінген адамның оған бірден ие болып, үйреніп кеткені сырт көзге аса…
Жалғыз ағашты жағу қиын,
Жалғыз баланы бағу қиын.
Жалғыз баланы бағу қиын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бір ғана ағашты жағып қыздыру да, жалғыз баланы асырап-бағу да…
Түйем жалғыз деп тұзға үйретпе,
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жалғыз болған соң оны тұзға, ал ұл жалғыз болған соң оны асқа…
Балаға айтқан сөз - байлаусыз бұзау.
Негізгі мағынасы Балаға айтқан сөз кейде орнығып, бекімей қалады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында, байлаусыз…
Бесік кертпе қыз.
Негізгі мағынасы «Бесік кертпе қыз» деген тіркес қыз баланың кішкентайынан-ақ ұяң, нәзік, ибалы болып өсуін меңзейді…
Бақырауық демесең,
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзінікін жатсынбай, қадірлей білуі керек екенін айтады. Түйе – қазақ үшін бағалы…
Өмір арты - бала,
Құлдық арты - өлім.
Құлдық арты - өлім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің жалғасы, адам ғұмырының мәні бала арқылы көрінетінін айтады. «Өмір арты – бала»…
Бай күйігі етекте,
Бала күйігі жүректе.
Бала күйігі жүректе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал байлықтан көрген қайғы мен уайым адамның сыртқы тіршілігінде, қолындағы дүниесінде ғана…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
Бала сүйгеннің көңілі тоқ.
Негізгі мағынасы Бала сүйген, яғни бала тәрбиелеп, баласының барына шүкір еткен адамның көңілі тоқ болады. Мұнда тура…
Тай мінген балаға жарасар.
Негізгі мағынасы «Тай мінген балаға жарасар» мақалы жас баланың жасына, қалпына сай ісі болатынын білдіреді. Тай — әлі…
Баланың балалығына әкенің даналығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың өсуі мен дұрыс қалыптасуы әкенің ақылы, тәжірибесі және тәрбиесіне тікелей…
Ұл туғанмен ұятын бірге тумайды,
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұл бала туған сәтте-ақ ұятты, қыз бала туған сәтте-ақ инабатты болып…
Ең көп оқылған
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Бала балдан тәтті,
Немере жаннан тәтті.
Немере жаннан тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрпақтың қадірін өте биік қояды. Тура мағынасында, бала да, немере де адамның ең жақын, ең…
0, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласын Құдайдан тілегенде, тек ұрпақ беруді емес, оған ақыл, сана…
Кәрі қыз бала тапса,
Қоярға жер таппайды.
Қоярға жер таппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында жасы келген қыздың бала сүйсе, қатты қуанып, не істерін білмей абдырап…
Ұлға отыз үйден тыйым,
Қызға қырық үйден тыйым.
Қызға қырық үйден тыйым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыз тәрбиесінің өте жауапты іс екенін білдіреді. Тура мағынасында, балаға бір ғана үй…
«Бала туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың ұрпаққа деген көзқарасын, тәрбиенің өзегін және ата-ананың парызын жинақтаған нақыл сөздер. Бұл санаттағы даналықтар баланың мінезін қалыптастыру, білімге баулу, еңбекке үйрету, үлкенді сыйлау секілді құндылықтарды қысқа да нұсқа жеткізеді.
Мұнда бала — отбасының қуанышы ғана емес, елдің ертеңі екені айтылады. Мақал-мәтелдер арқылы ата-анаға өнеге, балаға бағыт беріледі: мейірім мен тәртіптің, ақыл мен үлгінің маңызы еске салынады. Осы санаттағы сөздер күнделікті тәрбиеде, сабақта, тіл дамытуда және мәнді ой айтқанда жиі қолданылады.
Мұнда бала — отбасының қуанышы ғана емес, елдің ертеңі екені айтылады. Мақал-мәтелдер арқылы ата-анаға өнеге, балаға бағыт беріледі: мейірім мен тәртіптің, ақыл мен үлгінің маңызы еске салынады. Осы санаттағы сөздер күнделікті тәрбиеде, сабақта, тіл дамытуда және мәнді ой айтқанда жиі қолданылады.