Тұңғышыңды дұрыс үйретсең
Соңғылары өздері үйренеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бала тәрбиесінің ең алғашқы қадамы шешуші екенін айтады. Тұңғыш балаға дұрыс тәрбие, әдеп, еңбекқорлық пен жауапкершілік үйретілсе, кейінгі балалар да соны көріп, өздігінен үлгі алады. Яғни үлкеннің ісі — кішінің ұстазы, ал жақсы бастама бүкіл отбасының бағытын түзетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұңғышың» — үйдегі алғашқы бала ғана емес, тәрбиенің бастауын білдіретін образ. «Соңғылары» — кейін туған балалар, яғни үлкеннен көріп өсетін ізбасарлар. Мақалдың астарында бала мінезі сөзбен ғана емес, күнделікті үлгімен қалыптасатыны жатыр. Үй ішіндегі бір баланың тәрбиесі бүкіл шаңыраққа әсер ететінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді ата-анаға, ұстазға, тіпті үлкен ағайынға да айтуға болады. Баланың алдында тәртіп, сыйластық, еңбексүйгіштік көрсетілсе, ол соны қалыпты нәрсе деп қабылдайды. Мысалы, үлкен бала уақытында сабақ оқып, ата-ананы құрметтеп жүрсе, кіші іні-қарындасы да соны қайталап өседі. Сондықтан тәрбие — бір баламен бітпейтін, кейінгілерге де жол ашатын өнеге.
Sońǵylary ózderi úırenedi.