Ұл - орныңдағы ту,
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен қыздың отбасындағы орнын бейнелі түрде сипаттайды. Ұлды «орныңдағы ту» деуі — оның әке шаңырағын ұстайтын, елге тірек болатын, әулет намысын қорғайтын мұрагер екенін білдіреді. Қызды «ұшатын қу» деуі — аққудай сымбатты, нәзік, көрікті, әрі өзге әулетке ұзатылып баратын қымбат жан екенін меңзейді. Яғни, ұл да, қыз да — үйдің ырысы, бірақ олардың өмірлік жолы мен жауапкершілігі әртүрлі.
Образдар мен теңеулер
«Ту» — биікке көтерілетін, елді білдіретін рәміз. Мұнда ұлдың шаңырақтың белгісі, қорғаны екені астарланады. «Ұшатын қу» немесе аққу — тазалықтың, әсемдіктің, еркіндіктің символы. Қыздың нәзіктігі мен қонақ құс сияқты жат жұртқа баратыны осы образ арқылы жеткізілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың жынысына қарай кемсіту үшін емес, әрқайсысының қадірін түсініп, дұрыс тәрбиелеу үшін айтылады. Мысалы, ұлды да, қызды да жауапкершілікке, сыйластыққа, еңбекке баулып өсірген отбасы кейін мықты болады. Қыздың да, ұлдың да орны бөлек, бағасы тең екенін осы мақал еске салады.
Qyz - ushatyn qý (aqqý).