Өмір арты - бала,
Құлдық арты - өлім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдің жалғасы, адам ғұмырының мәні бала арқылы көрінетінін айтады. «Өмір арты – бала» дегені: ұрпақ қалдыру, тәрбиелі перзент өсіру — адамның артында қалатын ең үлкен мұра. Ал «Құлдық арты – өлім» дегені: еркіндігінен айырылған, бодандыққа түскен елдің түбі қайғы мен жойылуға апарады деген астарлы ой. Яғни тіршілік атаулыда ұрпақтың жалғасуы да, елдің азаттығы да аса қымбат.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өмір арты» — адамның өзінен кейінгі жалғасы, із қалдыруы. Ол тікелей балаға баланып тұр. «Құлдық» сөзі еркіндігі жоқ, өз билігі өзінде емес күйді білдіреді. Ал «өлім» — тек жеке адамның емес, тұтас елдің, рухтың әлсіреуін бейнелейтін ауыр образ. Сондықтан мақал бала арқылы өмірдің ұзаруын, ал құлдық арқылы берекесіздік пен күйреуді қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы дұрыс тәрбиелеу, оған білім мен ұлттық рух беру маңызды екенін еске салады. Мысалы, ата-ана баласын тек асырап қана қоймай, адал, елжанды, еңбекқор етіп өсірсе, сол — өмірдің жалғасы. Ал еркіндік пен құндылықты бағаламайтын қоғам әлсірейді. Сондықтан мақал ұрпақ тәрбиесі мен азаттықтың қадірін қатар ұқтырады.
Quldyq arty - ólim.