Баланың сотқары - пәленің шоқпары.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Баланың сотқары - пәленің шоқпары» деген мақал баланың бұзық, сотқар мінезі көп жерде дау мен қиындықтың басталуына себеп болатынын білдіреді. Тура мағынасында сотқар бала тыныш отырмай, төбелес шығарып, жұрттың мазасын алады. Астарлы мағынасында бұл сөз кез келген тәртіпсіз қылықтың соңы үлкен пәле, өкініш, жанжалға ұласатынын ескертеді. Сондықтан бала кішкентайынан тәртіпке, сабыр мен әдепке үйренуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сотқар» сөзі — тентек, тыйым тыңдамайтын мінезді бейнелейді. Ал «пәленің шоқпары» деген тіркес сол сотқарлықтың зиянын күшейтіп көрсетеді: шоқпар — соққы беретін ауыр қару. Яғни бұзық мінез жай ғана ұсақ қателік емес, айналаға зиян келтіретін қатерлі іс ретінде суреттеледі. Халық осылайша тәртіпсіздіктің салмағын өте әсерлі бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал балалар тәрбиесіне де, жалпы тәртіп мәселесіне де қатысты айтылады. Мысалы, сыныпта бір оқушы үнемі шу шығарып, өзгелерді мазақтаса, ол оқу процесін бұзып, жанжал туғызуы мүмкін. Мұндайда ересектер «Баланың сотқары - пәленің шоқпары» деп, ерте бастан тәрбие беру керегін ескертеді.