Жақсы болса, балаңды
«Жанарым, - де, - көзімнің>>.
Көрмей кетсе қараңды,
«Арамым, - де, - өзімнің>>.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ананың балаға деген қарым-қатынасы баланың ісіне байланысты өзгеретінін меңзейді. Бала өнегелі, сыйлы, сүйікті болып өссе, ата-ана оны «жанарым», «көзімнің қарашығы» деп еркелетіп, ерекше жақсы көреді. Ал бала теріс жолға түсіп, елге, ата-анаға қара күйе жағар болса, ол үйдің абыройын түсіріп, «арамым» деген ауыр сөзге қалып, өзінен бездіретін күйге жетуі мүмкін. Астарлы мағынасы — баланың тәрбиесі, мінезі мен ісі ата-ананың да қадір-қасиетін айқындайтыны.
Образдар мен теңеулер
«Жанарым», «көзімнің» деген тіркестер — ата-ананың балаға деген ыстық ықыласын, ең қымбат, ең аяулы жан деп тануын білдіреді. Көз — адамның өмірдегі ең қажет мүшесі, ал «жанар» — сәуле мен жылудың белгісі. Ал «арамым» сөзі баланың бұзылған қылығын, отбасыға кір келтіргенін көрсететін қатты, ауыр бейне. Мұнда жақсы бала — жарық, жаман бала — кір, дақ секілді салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де тәрбиенің маңызын еске салады. Мысалы, оқуда озат, әдепті, еңбекқор бала ата-анасының мерейін өсіріп, жұртқа мақтаныш болады. Ал керісінше, өтірік айтып, жаман әдетке ерген бала отбасының абыройын түсіруі мүмкін. Сондықтан әр ата-ана бала тәрбиесіне ерте көңіл бөлуі керек.
«Janarym, - de, - kózimniń>>.
Kórmeı ketse qarańdy,
«Aramym, - de, - ózimniń>>.