Балаң өзіңе тартса жұбан,
Қоғамға тартса қуан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бала өз әкесіне не анасына ұқсап өссе, ата-ана соған жұбанады. Ал егер бала тек өз отбасына ғана емес, қоғамға пайдалы, көпшілікке сүйкімді, елге қызмет ететін азамат болса, онда қуаныш тіптен артады. Астарлы мағынасы — баланың тәрбиесі жеке отбасының ғана емес, тұтас қоғамның болашағын анықтайды. Жақсы тәрбие көрген бала ата-ананың үмітін ақтап қана қоймай, елге де пайдасын тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өзіңе тартса» дегені — баланың мінезі, қылығы, болмысы ата-анаға ұқсасын деген ой. Бұл ұқсастық тек сыртқы бейне емес, адамдық қасиет, әдеп, мінез, жауапкершілік сияқты рухани сипаттарды да қамтиды. «Қоғамға тартса» тіркесі баланың кеңірек ортаға бейім, елмен тіл табысатын, пайдалы іс істейтін тұлға болғанын білдіреді. Яғни бала отбасылық шеңберден шығып, көпке қызмет ететін азамат деңгейіне көтерілуі керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бала тәрбиесінде өте орынды қолданылады. Мысалы, ата-ана баласына тек жақсы оқуды емес, үлкенді сыйлау, еңбек ету, көпшілікке пайда келтіруді де үйретеді. Егер бала еріктілікке қатысып, айналасына көмектессе, ата-ана оның қоғамға пайдалы болғанына қуанады.
Qoǵamǵa tartsa qýan.