Қарағайға қарай тал өсер,
Қатарына қарай бала өсер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өсіп-жетілуі ортасына, үлгі көрген адамдарына тікелей байланысты екенін айтады. Қарағай — биік, мықты ағаш; тал — соған қарап бой түзейді. Сол сияқты бала да өзінен үлкендердің мінезіне, сөзіне, ісіне еліктеп өседі. Яғни жақсы ортада өскен бала тәртіпті, өнегелі болады, ал теріс орта оның болмысына кері әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қарағай» — биіктік, беріктік, үлгі болатын үлкенді білдіреді. «Тал» — жас, нәзік, иілгіш бала бейнесі. Талдың қарағайға қарап өсуі — баланың үлкендерден тәлім алуының көркем теңеуі. «Қатарына қарай» деген тіркес те адамның өз ортасына ұқсап қалыптасатынын аңғартады. Мұнда табиғаттағы ағаштардың өсуі арқылы адам тәрбиесі салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың тәрбиесінде отбасы, мектеп және құрбы-құрдастың әсері зор екенін еске салады. Мысалы, үйде ата-ана кітап оқып, сыпайы сөйлеп, еңбекқорлық танытса, бала да соған еліктейді. Ал дөрекілік пен жалқаулық жиі көрінсе, бала да сол мінезді қабылдауы мүмкін. Сондықтан үлкендер өз ісімен үлгі болуға тиіс.
Qataryna qaraı bala óser.