Жалғыз батыр жауға жоқ,
Жалғыз жігіт дауға жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жалғыз адамның күші үлкен іске әрдайым жете бермейтінін айтады. Тура мағынасында бір батырдың өзі жауға қарсы тұруы қиын, бір жігіттің өзі дауды әділ шешіп, ел ішіндегі қайшылықты тоқтата алмауы мүмкін. Астарлы мағынасы — кез келген қиын іс бірлікпен, ақылдасумен, қолдаумен орындалады. Жалғыздық адамды әлсіз етеді, ал көптің күші мен ақыл-парасаты істі жеңілдетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «батыр» — ер жүрек, қайсар адамды, ал «жау» — сыртқы қауіп пен қатерді білдіреді. «Жігіт» — елге тірек болар азамат, «дау» — ішкі келіспеушілік, жанжал, тартыс. Мұнда батыр мен жігіт нақты бір адам ғана емес, бүкіл елдің қорғаны, жауапты тұлға ретінде алынған. «Жауға жоқ», «дауға жоқ» деуі — жалғыз адамның шамасы келмейтін ауыр жағдайды бейнелейтін ықшам да нұсқа ой.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал топпен істелетін жұмысқа, ортақ шешімге қатысты жиі айтылады. Мысалы, ауылда су құбыры бұзылса, бір адам жалғыз өзі шеше алмайды; тұрғындар бірігіп, ақылдасып, қаржы жинап, маман шақырса ғана іс оңалады. Сондықтан мақал бірлік пен ортақ жауапкершіліктің маңызын еске салады.
Jalǵyz jigit daýǵa joq.