«Жауынгерге жара да жарасады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жауынгердің денесіндегі жара мен тыртық оны ұсқынсыз етпейді, қайта сән береді, өйткені ол жараны елін қорғап жүріп алған. Мақал ерлікпен келген кемшілік ұят емес, абырой екенін айтады. Сырт көзге жара — ақау, ал жауынгер үшін ол — көрген сынағының, батылдығының белгісі. Кеңірек алсақ, адал еңбекпен, күреспен келген із, шаршау, тыртық та адамның мақтанышы бола алады.
Образдар мен теңеулер
Мақал «жара» мен «жарасу» сөздерінің үндестігіне құрылған: бір түбірдей естілетін екі сөз қарама-қарсы мән береді. Жара — ауыртпалық, ақау; жарасу — сән беру, лайық болу. Сол жараның өзі жауынгерге жарасады. Ертеде батырлар денесіндегі тыртықтарын көрсетіп, қай шайқаста алғанын айтатын. «Да» шылауы да маңызды: жауынгерге сауыт пен қару ғана емес, тіпті жара да жарасады дегенді білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жарақат алған әскериге, спортшыға, өрт сөндірушіге құрметпен, кейде әзілмен айтады. Біреу тыртығынан ұялып, жасырғысы келсе, оны жұбату үшін де жарайды. Мысалы, хоккейші қасын тіккізіп келгенде досы: «Жауынгерге жара да жарасады, енді нағыз батырдың беті болдың», — дейді. Абайсыздықтан, төбелестен алған жараға бұл сөз жараспайды, онда мақтанатын ештеңе жоқ.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың қарт ардагері немересіне қолындағы тыртықты көрсетіп, соғысты әңгімелейді. Немересі тыртыққа мақтанышпен қарайды, ал әжесі мақалды айтады.
— Күресші жігіт жарыста құлағын жарақаттап, ұялып жүреді. Жаттықтырушы оның иығынан қағып, мақалды айтады.