Жаман ердің қайғысы,
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ердің мінезі мен елге, жұртқа деген жауапкершілігін салыстырады. Жаман адам өз басының, өз үйінің қамын ғана ойлап, қайғысын да, күйінішін де жеке шеңберде өткізеді. Ал жақсы адам жеке басымен шектелмей, ауыл-аймақтың, ел-жұрттың жағдайына алаңдайды. Яғни, нағыз азаматтың кеңдігі — өз қамынан бұрын көптің мұңын ойлауында.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өз отының қасында» дегені — тар пейіл, үй ішінің ғана күйін күйттеу. Ал «ауылының басында» дегені — бүкіл ауылдың сөзіне араласып, ауыртпалығын бөлісу, ел ісіне жауапты болу. «От» — отбасы, жеке тіршілік нышаны; «ауыл» — халық, орта, қоғамдық өмірдің белгісі. Осы қарсы қою арқылы мақал адам мінезінің екі түрін айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бір басшы не белсенді азамат тек өз жұмысының ғана емес, ұжымның, көрші-қолаңның жағдайын да ойласа, ол «жақсы ерге» жақындайды. Ал тек өз пайдасын ғана көздеген адам мақалдағы «жаман ерге» ұқсайды. Мұндай сөз адамды кең ойлауға, ортаға жанашыр болуға тәрбиелейді.
Óz otynyń qasynda;
Jaqsy erdiń qaıǵysy,
Aýylynyń basynda.