Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
174.5K
Қаралым
350
Орташа
Сұрыптау:
Ер қадірін ер білер,
Зер қадірін зергер білер.
Зер қадірін зергер білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен заттың қадірін сол істің жайын жақсы білетін, сол ортада шыңдалған кісі ғана дұр...
Текті жігіт тек жүрер,
Текелес киік жай жүрер.
Текелес киік жай жүрер.
**Негізгі мағынасы** Текті, тәрбиелі жігіт өз мінезін тежеп, орынсыз даурықпай, сабырмен, байыппен жүреді. Ол көп сөзге...
Ер бір рет өледі,
Ез мың рет өледі.
Ез мың рет өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің намысты, батыл, қайсар болуын дәріптейді. «Ер бір рет өледі» дегені — нағыз а...
Алпыс күн атан болғанша,
Алты күн бура бол.
Алты күн бура бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйенің атан болып, ұзақ уақыт тыныш жүргенінен гөрі, бураның аз ғана...
Айлалы батыр алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Айлалы батыр алдырмас деген сөздің тура мағынасы — айласы бар, ақылын орнымен қолдана білетін батыр...
Намысы бар жігіттің,
Нар күшіндей күші бар.
Намысы жоқ жігіттің
намыспен не ісі бар?
Нар күшіндей күші бар.
Намысы жоқ жігіттің
намыспен не ісі бар?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің шын бағасын оның күшімен емес, намысымен өлшейді. Намысы бар адам өз абыройын,...
Ердің сыншысы - елі.
**Негізгі мағынасы** «Ердің сыншысы - елі» деген мақалдың тура мағынасы: ер адамның жақсы-жаманы, қадір-қасиеті халықты...
Арсыз болса, қыз жаман,
Ақылсыз болса, ұл жаман.
Ақылсыз болса, ұл жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұл мен қыздың жақсы-жамандығы тек жынысына емес, мінезі мен тәрбиесіне байланысты екенін...
Сұлу жігіт - ел көркі,
Сұлу қыз - үй көркі.
Сұлу қыз - үй көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жігіттің көрікті, келбетті, сымбатты болуы елдің сәнін келтіреді, ал қы...
Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас.
**Негізгі мағынасы** Шын ер адам жеңіске жетсе, мастанып, желпініп кетпейді; ал жеңілсе, еңсесі түсіп, түңіліп қалмайды....
Ит пен ит ырылдасса,
Тамағының тоқтығы.
Жігіт пен жігіт ұрысса,
ЬІнтымақтың жоқтығы.
Тамағының тоқтығы.
Жігіт пен жігіт ұрысса,
ЬІнтымақтың жоқтығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттер бір-біріне ырылдаса, олардың арасында жемге, азыққа талас бар де...
Иілген басты қылыш кеспейді.
**Негізгі мағынасы** Иілген басты қылыш кеспейді — тура мағынасында қылыштың жүзі иілсе, ол жарамсыз болады, дұрыс кеспе...
Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бай да, би де болуды әркім қалауы мүмкін, бірақ оған тек тілек жеткілі...
Арын сатып ер болмас,
Ажарын сатып сері оңбас.
Ажарын сатып сері оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадірін, намысын, арын жоғалтып, арзан пайдаға сатса, шын мәніндегі ер де, сері д...
Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің мінезі мен іскерлігіне қарай ісі де екі түрлі болатынын айтады. Құнтсыз, яғни ұқ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
**Негізгі мағынасы** «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.