Жаман еркек қайғылы,
Өз отының басында.
Жақсы еркек қайғылы,
Отанының басында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың қадірі мен жауапкершілігін салыстырып көрсетеді. Жаман еркек өз қамын ғана ойлап, қайғысы мен күйбеңін тек өз үйінің, өз «отының басының» төңірегінде шектейді. Ал жақсы еркек жеке басының күйін ғана емес, елдің, жұрттың, Отанның мұңын да ойлайды. Яғни нағыз азаматтың қайғысы — өз басының емес, халықтың, туған жердің тағдыры үшін алаңдау. Мұнда ердің биіктігі оның елшілдігімен өлшенетіні айтылған.
Образдар мен теңеулер
«От басы» — адамның жеке тіршілігі, отбасының шеңбері. «Отанның басы» — елдің, жұрттың, мемлекеттің мүддесі. Осы екі бейне арқылы мақал адамды тар ойдан кең ойға жетелейді. «Қайғылы» сөзі мұнда мұңшылдықты емес, ел тағдырына бейжай қарамайтын жүрек салмағын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді қоғамға пайдалы, жауапты азамат туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір адам тек өз жұмысы мен табысын ойламай, ауылдағы су тапшылығы, мектептің жайы, елдің тыныштығы үшін де жанашырлық танытса, оны жақсы еркектің ісі деуге болады. Мұндай мақал жас ұрпақты елдікке, жауапкершілікке тәрбиелейді.
Óz otynyń basynda.
Jaqsy erkek qaıǵyly,
Otanynyń basynda.