Жігіт жақсысын жолда таны.
«Жігіт жақсысын жолда таны.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жол — адамды сынайтын орын. Ұзақ сапарда шаршау, аштық, суық, көліктің бұзылуы алдыңнан шығады, сол кезде серігіңнің кім екені ашылады: азығын бөлісе ме, ауырлықты өзіне ала ма, шыдамы жете ме. Үйде, тойда бәрі жақсы көрінуі мүмкін, ал жолда мінез бүркенбейді. Мақал адамды бағалау үшін бірге іс атқарып, бірге қиындық көру керегін айтады.
Образдар мен теңеулер
Көшпелі қазақтың өмірі көшпен, сапармен тығыз байланысты болған: алыс ауылға құдалыққа, базарға, жаңа қоныс іздеуге атпен күндер бойы жол жүрген. Жолда жолдастар бір-біріне тәуелді: атты бірге бағады, от жағады, түнде кезекпен күзетеді. Сондықтан жолдас таңдау қазақ мақалдарында жиі айтылады. Жол мұнда тура мағынасынан бөлек, кез келген бірлескен іс, сынақ мағынасын да береді. Таны етістігі бұйрық райда тұр: тыңдаушыға тікелей кеңес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреумен алғаш бірге сапар шеккенде, бірлескен іс бастағанда, жаңа серіктің мінезін сынау туралы әңгімеде айтылады. Мысалы: «Әуелі бір жолға бірге шығып көрейік, жігіт жақсысын жолда таны дейді ғой». Жолда жақсы мінез көрсеткен адамды мақтау үшін де ыңғайлы. Бір реткі қатесіне қарап адамды біржола сынау үшін айту асығыстық болар еді.
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауға мал айдап бара жатқанда, түнгі күзетке өзі сұранған жас жігітті бақташы шал осы сөзбен мақтайды.
— Жарысқа бара жатқан автобус далада бұзылғанда, кім көмектесіп, кім шағынғанын жаттықтырушы байқап, кейін мақалды айтады.