Жаман туған жігіттер,
Қара жолдан адасар.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал жаман мінезді, тәрбиесіз, жауапкершілігі әлсіз жігіттің өмірде оң жол таба алмайтынын білдіреді. «Жаман туған» дегені — туа біткен мінезден гөрі, дұрыс тәрбие көрмеген, жөнге көнбеген адамды меңзейді. Ал «қара жолдан адасу» — тура жолдан тайып, қателікке ұрыну, елге пайдасы тимей, өзіне де кесір келтіру деген астарлы мағына береді. Яғни жігіттің ер-азамат болуы тек күште емес, мінезде, ақылда, тәртіпте екенін ескертеді.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «қара жол» — өмірдің дұрыс, түзу бағыты. «Адасу» сол жолдан шығып кету, бағыт жоғалту деген бейне. Халық қара жолды нақты соқпақ ретінде емес, адамдық қағидасы бар, арлы өмір жолы ретінде қолданған. Сондықтан бұл тіркес жаман әдетке ерген адамның өз болашағын бұлдыр ететінін аңғартады.

Қазіргі өмірде

Қазіргі заманда бұл мақал тәртіпсіздікке, жалқаулыққа, жауапсыздыққа салынып жүрген жастарға қатысты айтылады. Мысалы, оқудан қашып, еріншектікке беріліп, достарының соңында кетіп жүрген жасөспірімге үлкендер: «Жаман мінез түбі жолдан тайдырады» деп ескерту жасайды. Мақал жастарды өзіне есеп беруге шақырады.