«Жақсымын» деп мақтанба, халық айтпай, «Батырмын» деп мақтанба, барып қайтпай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды өз ісіне өзі баға беріп, орынсыз мақтанудан сақтандырады. «Жақсымын» деп айту аз, жақсы адам екеніңді халықтың пікірі мен ісіңнің нәтижесі дәлелдеуі керек. Сол сияқты «Батырмын» деп кеуде қағу да жеткіліксіз: ерлік сөзбен емес, нақты әрекетпен, сын сәтте тайсалмай іс қылумен көрінеді. Яғни, шын қадір атақтан емес, іс пен мінезден танылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жақсы» сөзі — адамгершілік, мінез, кішіпейілділік белгісі. Ал «батыр» — қайсарлық пен ерліктің бейнесі. «Халық айтпай» деген тіркес жұрттың таразысын білдіреді: адамды бағалайтын — өзі емес, ел. «Барып қайтпай» дегені батырлықтың сынақтан өтпей, дәлелсіз қалмайтынын меңзейді. Бұл жерде сапарға шығу емес, істің соңына дейін бару, қауіпке төтеп беру ұғымы бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде өзін асыра мақтай беретін, бірақ іс жүзінде дәлел келтірмейтін адамдарға да қатысты айтылады. Мысалы, біреу «мен ең мықты маманмын» деп көп сөйлеп, бірақ жұмысында қате жіберсе, жұрт оны сол сөзіне емес, нәтижесіне қарап бағалайды. Сондықтан бұл мақал кішіпейіл болып, еңбекті сөзден жоғары қоюға үндейді.