Елден безген ер болмас,
Өнерлі құл қор болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — туған елінен безіп, жұртынан қол үзген адам нағыз ердің жолын ұстай алмайды, өйткені ерлік елге қызмет етумен, халыққа сүйеніш болумен өлшенеді. Екіншісі — қолында өнері, кәсібі, шеберлігі бар адам төмендеп қалмайды, қай ортада да қадірі болады. Яғни адамның абыройын тек тегі емес, елге адалдығы мен өнері көтереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» сөзі батыл, жауапты, ел қамын ойлайтын азаматты білдіреді. «Елден безу» — туған жұрттан безіну ғана емес, тамырдан, міндеттен, адамдық парыздан алыстау деген астарлы мағына береді. Ал «өнерлі құл» тіркесі сырттай төмен көрінгенмен, өнері бар жанның қор болмайтынын көрсетеді. Яғни өнер — адамның қорғаны, абыройы, өмірдегі тірегі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз мамандығын жетік меңгерген, еңбегі мен қабілеті бар адамның ешқашан жоғалмайтынын аңғартады. Мысалы, шетелде жүрсе де өз ісін жақсы білетін қазақ маманы елге де, ортаға да қажет болады. Сонымен бірге туған елін, қоғамын ұмытпай, пайдасын тигізу — нағыз азаматтықтың белгісі.
Ónerli qul qor bolmas.