Бөрі алатын жігіт бөрігінен белгілі,
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
«Бөрі алатын жігіт бөрігінен белгілі, Жау алатын жігіт серіг…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қасқыр алатын жігіт бөрігінен белгілі, жау алатын жігіт серігінен белгілі: аңшы жігіттің мықтылығы басындағы бөрігінен, өзін ұстауынан, ал батыр жігіттің күші қасындағы серігінен танылады. Мақал адамның іске жарамдылығы іс басталмай-ақ белгілерден көрінетінін айтады. Әсіресе екінші жол маңызды: үлкен іске баратын адам кіммен бірге жүретініне қарап бағаланады, сенімді серік — жеңістің жартысы. Яғни адамды жолдасынан тануға болады.
Образдар мен теңеулер
Бөрі — қасқыр, малшының ең қауіпті жауы; оны алу, яғни ұстау не ату ерлік саналған. Бөрік — терімен жиектелген бас киім. Аңшының бөрігі оның олжасын, тәжірибесін байқатуы мүмкін: қасқыр алатын адамның басында да аң терісі болады. Мақал «бөрі» мен «бөрік», «жау» мен «серік» сөздерін ойнатып, екі жолды бірдей құрылыммен береді, «белгілі» сөзінің қайталануы тұжырымды бекітеді. Серік — жорықта, сапарда бірге жүретін жолдас; жау алатын жігіт оны таңдауда қателеспейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды адамның іскерлігін оның сыртқы белгілері мен айналасындағы адамдарына қарап бағалағанда айтады. Көбіне екінші жолы жеке қолданылады: «серігіне қара». Жастарға дос таңдауда абай болуды ескерткенде де айтады. Интонациясы — ақыл, байқампаздық. Тек сырт киіміне қарап адамға баға беру үшін айту ойдың бір ғана жағын алу болар еді. Мысалы: «Іс бастарда кіммен бірге жүргеніне қара, жау алатын жігіт серігінен белгілі».
Қолданылу жағдаяттары
— Ұлының жаңа достарының еңбекқор екенін байқаған әкесі көңілі орнығып, осы мақалды айтады.
— Бәйгеге атын дайындаған жас шабандоздың жанында атақты бапкер жүргенін көрген қарттар осы мақалмен жеңісті алдын ала болжайды.
Jaý alatyn jigit seriginen belgili.