Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды.
«Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ел мақтаған жігітті қыз да жақтайды, яғни қыздың көңілі жұрт жақсы деп таныған жігітке ауады. Мақал абырой мен елдің бағасының күшін айтады: жігіттің қадірін көпшілік анықтайды, ал қыз да, оның ата-анасы да сол бағаға құлақ асады. Көптің көзі алдамайды, ел мақтаса, жігіттің ісі мен мінезі сыннан өткені. Мұнда жастарға ескерту де бар: қыздың назарын сән-салтанатпен емес, елдің алдындағы жақсы атыңмен жаулап аласың.
Образдар мен теңеулер
Мақал үш кейіпкерді бір сызыққа қояды: ел, жігіт, қыз. Ел — бағалаушы, төреші; жігіт — сыналушы; қыз — таңдау жасаушы. Ауыл өмірінде бәрі бір-бірін білген, жігіттің жылқы бағуы, тойда өзін ұстауы, үлкенге сәлемі көпшіліктің көз алдында болған. Сондықтан «ел мақтады» деген — ең сенімді куәлік. «Жақтайды» етістігі қызығуды ғана емес, жақ болу, қолдау, таңдауды да білдіреді. «Мақтаған» мен «жақтайды» сөздеріндегі дыбыс үндестігі мақалды есте сақтауға жеңіл етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жастарға жақсы атақтың қадірін түсіндіргенде, кейде күйеу баланы мақтағанда айтады. Ата-ана қызына «жұрт не дейді, соған да қара» деген ниетпен де айтады. Интонациясы — ақыл немесе жылы әзіл. Тек сырт көзге жақсы көріну үшін жалған бедел қуғанды мақтауға айналдырмаған жөн. Мысалы, әже немересіне: «Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды, алдымен елдің алғысын ал».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы жастар жылқы баққан, көршілерге көмектескен Ерланды мақтайды, ал апасы қызына: «Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды» деп күледі.
— Құда түсер алдында қыздың әкесі жігіт туралы ауыл ақсақалдарынан сұрап, жақсы сөз естігенде ғана келісімін береді.
— Мектептегі жарыста намыс қорғаған балуан жігітке сыныптас қыздардың бәрі жанкүйер болғанда, мұғалім осы мақалды айтады.