Ер бала - он үште отау иесі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ер бала он үш жасқа келгенде, қазақ танымында ол есейіп, өз ісіне жауап бере алатын жасқа жетеді деген ұғым бар. Бұл мақал тура мағынасында баланың бойы өсіп, ақылы толыса бастайтынын білдірсе, астарлы мағынасы — ұл баланы ерте бастан еңбекке, тәртіпке, намысқа, елдікке баулу керек деген ой. «Отау иесі» деген сөз оның енді тек бала емес, үйдің жүгін сезінетін азамат болуға тиіс екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «отау» — жеке шаңырақ, өз алдына түтін түтететін үйдің белгісі. Ал «иесі» — сол үйдің жауапкершілігін арқалайтын адам. Яғни мақал ер баланы тек жасы кіші деп қарамай, оның бойындағы ертеңгі азаматтық қасиеттерді ескеруді меңзейді. Он үш жасты межелеу — қазақтың өмір тәжірибесінен туған тәрбиелік өлшем.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жасөспірім ұлдың өзіне сенімді, ұқыпты, тәртіпті болып өсуіне қатысты айтылады. Мысалы, әкесі баласына «сен енді үлкен жігіт болдың, өз бөлмеңді реттеп, сабағыңды өзің жоспарла» деп жауапкершілік жүктесе, осы мақалдың тәрбиелік мәні көрінеді.